|
|
SMMM Staja Başlama Muhasebe Denetimi Ders Notu
Denetim Nedir?
MUHASEBE DENETİMİ
Denetim bir işletmenin ekonomik faaliyetlerine ve olaylarına
ilişkin açıklanan bilgilerin önceden belirlenmiş ölçütlere
uygunluğunu belirtmek ve raporlamak amacıyla bu ekonomik
faaliyetlere ve olaylara ilişkin bilgilerle ilgili kanıtların
tarafsızca toplanması ,değerlenmesi ve sonucunun bilgi
kullanıcılarına kullanıcılarına raporlanmasıdır.
DENETİM TÜRLERİ: konusu ve amacına göre denetim türleri 3
tanedir.
1-Finansal Denetim( Mali tabloların denetimi)
2-Usul Denetimi( Uygunluk Denetimi
3-Performans Denetimi( Faaliyet denetimi)
MALİ TABLOLARIN DENETİMİ:
Denetimin konusu ortaklara veya vergi dairelerine verilen Mali
Tablolardır. Denetim bağımsız denetçiler ve kamu denetçiler ve kamu
denetçileri tarafından yapılır.
UYGUNLUK (USUL ) DENETİMİ:
Bir işletmenin mali işlemlerinin ve faaliyetlerinin ;
Belirlenmiş yöntemlere,Kurallara, Mevzuatlara uygun olup olmadığının
belirlenmesi amacıyla incelenmesidir.
FAALİYET DENETİMİ: (PERFORMANS DENETİMİ)
bir işletmenin faaliyetlerinin verimliliği ve etkinliğini
değerlemek amacıyla bu faaliyetlerle ilişkili usul ve yöntemlerin
uygulanış biçimlerinin incelenmesidir. Faaliyet sonuçları verimlilik
standartlarıyla karşılaştırılır ve işletmenin önceden belirlenmiş
amaç ve hedeflere ulaşıp ulaşmadığı görülür.Denetim
kapsamı,işletmenin tamamı veya bir bölümü,bir şubesi yada
üretim,finans,
pazarlama gibi bir bölümü olabilir. denetim sonucunda faaliyetlerde
etkinlik ve verimliliğin arttırılmasına ilişkin önerilerde
bulunulur. Faaliyet denetimini özel sektörde
İç denetçiler tarafından Kamu Kuruluşlarında kamu denetçileri
tarafından yapılır.
STATÜSÜNE GÖRE DENETİM TÜRLERİ
-İç denetim
-Kamu Denetimi
-Bağımsız denetimdir
İÇ DENETİM: İşletmeye hizmet amacıyla ,işetmenin
faaliyetlerini incelemek ve değerlemek için işletme içinde kurulmuş
bir değerleme fonksiyonudur. İç denetim çalışmaları finansal
denetimi,uygunluk denetimini ve faaliyet denetimini kapsar.İç
denetim işletme faaliyetlerinin Yönetim Politikalarına , planlara ,
programlara Yasalara uygunluğunu ölçerek iç kontrol sisteminin
kurulduğu gibi işleyip işlenmediğini
Değerler. .Kaynakların ekonomik kullanılıp kullanılmadığını değerler
KAMU DENETİMİ:
Denetim amaçlarına ,kapsamına ve denetimi yapan birimlere göre
sınıflandırılır. Denetim görevleri yapan kamu denetim kurumları
şunlardır
-Devlet Denetleme Kurulu
-Sayıştay
-Başbakanlık Yüksek denetleme kurulu
BAĞIMSIZ DENETİM:
Kendi adına çalışan veya bir denetim şirketinin ortağı olan
kişiler tarafından işletmenin mali, tablolarının genel kabul görmüş
muhasebe standartlarına uygunluk derecesini belirtmek amacıyla
yapılan denetim çalışması bağımsız denetim olarak tanımlanmaktadır.
Bu denetimi 3568 sayılı meslek yasasının 2 md.SMMM ve YMM
verilmiştir.
SPK GÖRE BAĞIMSIZ DENETİM:
Ortakların ve yardımcı kuruluşların hesap ve işlemlerinin
bağımsız denetleme kuruluşlarınca denetleme ilke esas ve
standartlarına göre incelenmesi ve mali tablolarının gerçeği
yansıtıp yansıtmadığının tespiti ve rapora bağlanmasıdır.
SPK da yer alan bağımsız denetim Türleri:
Sürekli denetim
Bağımsız sınırlı denetim,
Özel denetimdir.
SÜREKLİ DENETİM: SPK ' ya göre hazırlanması ve kamuya
açıklanması zorunlu olan yıllık mali Tabloların tümünün denetimidir.
Her yıl yapılması gereken denetimdir.
SPY YA GÖRE BAĞIMSIZ DENETİM:
Kuruluşların altışar aylık aralarla Bilanço ve Gelir
Tablolarının denetimidir.
ÖZEL DENETİM: SPK tebliğlerine göre özel denetim yaptırma
zorunluluğu bulunan ortaklık ve yardımcı kuruluşların Kurula
başvuruları üzerine verilen menkul kıymetlerin halka arzı
iznine,ortaklık genel kurulları veya yetkili organlarının birleşme
,devir veya Tasfiye kararlarına dayanarak teşkil edecek mali
tablolarının,sermaye piyasası mevzuatı uyarınca bağımsız denetleme
kuruluşu tarafından denetlenmesidir.
TASDİKİ ZORUNLU OLAN İŞLEMLER:
Bakanlıkça YMM tasdik raporlarına göre işlem yapılacak
konular:İhracat teslimleri ve ihraç kaydıyla yapılan teslimlerden
doğan KDV iade ve mahsup işlemleri, Yeniden Değerleme
işlemleri,değer artış fonlarının sermayeye eklenmesi işlemleri,
Yatırım indirimi istisnası yoluyla vergiden müstesna tutulan
işlemler,taşınma araçlarına ilişkin istisna işlemlerinden doğan KDV
iade ve mahsup işlemleri.
suplarına yapılan teslim ve hizmetlere ilişkin KDV iadesi. KDV 'nda
istisna ve kurum kazancından indirilecek gelirlere ilişkin işlemler.
GENEL KABUL GÖRMÜŞ DENETİM STANDARTLARI
Meslek örgütlerince kabul edilmiş ve denetçilerin her denetimde
uymak zorunda oldukları standartlara genel kabul görmüş denetim
standartları denir. Bunlar;
1-Genel Standartlar.
2-Çalışma alanı standartları.
3-Raporlama standartları.
Olmak üzere 3 ‘e ayrılır.
GENEL STANDARTLAR: Denetçinin nitelikleri ve çalışması ile
ilgili olan standartlardır. Bu standartlar denetçinin uzmanlığını
,bağımsızlığının ve mesleki davranışını ölçtüğü
gibi denetçinin çalışma alanına ve raporlamasına etki eder. Genel
Denetim Standartları :
-Mesleki eğitim ve yeterlilik
-Bağımsızlık,
-Mesleğin gerektirdiği dikkatin gösterilmesidir.
MESLEKİ EĞİTİM VE YETERLİLİK STANDARDI:
Denetçinin en az lisans düzeyinde öğrenim görmüş
olmasını,mesleki deneyimin bağımsız denetim yapabilecek Mesleğini
sürdürürken sürekli mesleki eğitimden Geçmesini ifade eder.
Denetçi,özellikle muhasebe ,denetim,ve vergi konularındaki mevzuat
izlemeli,mesleki yayınlar okumalı, kurs ve seminerlere katılmalıdır.
BAĞIMSIZLIK STANDARDI:
İşletme yöneticileri ile ilgili bilgi kullanıcıları arasındaki
çıkar çatışması denetimin denetlenen işletme yöneticilerine ve bilgi
kullanıcılarına bağlı olmaksızın yerine getirilmesini zorunlu
kılar.Bu sebeple denetçinin temel özelliği bağımsız olmasıdır.
Bağımsızlık denetçinin ,denetim görevini yaparken dürüst ve tarafsız
davranmasıdır. Denetçinin müşterisi ile ekonomik ve iş ilişkisinin
olmaması ,şirket ortağı,yönetim
kurulu üyesi veya memuru olmaması gerekir.
MESLEĞİN GEREKTİRDİĞİ ÖZENİN GÖSTERİLMESİ:
Denetim çalışması sırasında ve raporlama aşamasında mesleğin
gerektirdiği dikkat ve özenin gösterilmesini denetim standartlarına
eksiksiz bir biçimde uyulmasını, Bilgi,deneyim ve becerilerin en iyi
biçimde kullanılmasını gerektiren bir meslektir. Bu şartlara
uyulmaması durumunda denetçinin ahlaki,mesleki ve hukuki
sorumlulukları Doğar.
ÇALIŞMA ALANI STANDARTLARI
Denetim çalışması sırasında denetçinin uymak zorunda olduğu
kurallardır. Bu Standartlar aşağıdaki gruplara ayrılmıştır.
1-Denetimi planlama ve gözetim standardı.
2-İç kontrol sistemi ve gözetim standardı.
3-Yeterli ve güvenilir kanıt toplama standardı.
DENETİM PLANLAMA VE GÖZETİM STANDARDI:
Müşteri işletme hakkında bilgi edinilmesi, Denetim
çalışmalarının bölümlenmesi, Önemlilik düzeyinin değerlemesi,
Denetim riskinin değerlemesi,denetim amaçlarının Değerlemesi, ,ç
kontrol sistemi hakkında bilgi edinme, denetim programlarının
tasarımı, Çalışma süresi ve zamanın planlanması, denetim personeline
görevlendirme ve izleme Planlama çalışması için yazılı bir genel
planın yapılması Uluslararası standartlara
Göre zorunludur.
İÇ KONTROL SİSTEMİ HAKKINDA BİLGİ EDİNME STANDARDI:
Denetimi planlamak ve yapılacak testlerin niteliğini,zamanını ve
büyüklüğünü belirlemek için iç kontrol sistemi hakkında bilgilerin
edinilmesi gerekmektedir.
YETERLİ VE GÜVENLİ KANIT TOPLAMA STANDARDI:
Denetlenen mali tablolarına ilişkin bir görüşe yeterli düzeyde
temel oluşturmak amacıyla belge incelenmesi,gözlem,soru sorulması ve
sorgulama yoluyla yeterli sayıda ve güvenilir kanıt elde
edilmesidir.
Unsurları:
-Denetçi Mali tablolara ilişkin görüşünü etkileyecek kanıtları
toplamalıdır.
-Kanıtlar,standartta sayılan belge incelemesi, Gözlem,soru sorma ve
doğrulama eknikleri ile gerekli diğer denetim tekniklerine göre
toplanmalıdır.
-Kanıtlar görüşe varmak için yeterli sayıda olmalıdır.
-Toplanan kanıtlar güvenilir olmalıdır.
RAPORLAMA STANDARTLARI:
Denetçinin raporunu hazırlarken ve raporunda görüşünü belirtirken
uymak zorunda olduğu kurallardır.Bunlar:
-Genel kabul muhasebe ilkelerine uygunluk standardı.
-Genel kabul muhasebe ilkelerinin değişmezliği standardı
-Mali tablolardaki açıklamaların yeterliliği standardı.
-Görüş bildirme standardı.
MALİ TABLOLARIN DENETİMİNDE RİSKLER:
Mali tabloların denetiminde ortaya çıkan riskler 2 tanedir.
1-Denetim riski
2-İşletme Riski
DENETİM RİSKİ: Mali tablolarda önemli yanlışlıklar olduğu
halde mali tabloların doğru olarak sunulduğu sonucuna varması ve
mali tablolar hakkında olumlu görüş bildirmesi olasılığıdır.
DENETİM RİSKİNİN UNSURLARU:
Yapısal Risk , Kontrol riski , Bulgu Riskidir.
YAPISAL RİSK:
İç Kontrol sistemini oluşturan politika ve yöntemlerin olmadığı
varsayıldığında belli Yapısal ve çevresel özellikleri nedeniyle
hesap kalanlarının önemli yanlışlıklardan etkilenebilirliğidir.
KONTROL RİSKİ:iç kontrol sistemini oluşturan politika ve İç
kontrol sistemini oluşturan yöntemlerle önlenemeyecek veya
bulunamayacak Hataların olması riskidir.İç kontrol sistemi içinde
bulunan sınırlamalar nedeniyle tüm önemli hataların önlenmesini veya
bulunmasını tam sağlayamadığından Kontrol Riski hiçbir zaman sıfır
olmaz.
BULGU RİSKİ:Mali tablolarda bulunan önemli bilgi yanlış Mali
Tablolarda bulunan önemli bilgi yanlışlığını denetçinin denetim
yöntemleriyle bulamaması riskidir. Bu risk Bir hesap kalanının veya
işlem türünün tamamının denetçi tarafından denetlenmediği durumlarda
var olan belirsizlikten doğar veya denetçinin uygun olmayan denetim
yöntemlerini seçmesinden uygun bir yöntemi yanlış uygulamasından
yada denetim sonuçlarını yanlış yorumlamasından kaynaklanan
belirsizliklerden doğabilir.
İÇ KONTROL SİSTEMİ:
işletmenin varlıklarının korunmasının,yanlışlıkların ve
yolsuzlukların önlenmesiyle bulunması,Muhasebe bilgilerinin doğruluk
ve güvenilirliğinin sağlanması, Muhasebe bilgilerinin zamanında
hazırlanmasının sağlanması, İşletme faaliyetlerinin yönetim
politikalarına uygunluğunun sağlanması yürütülmesini sağlamada
yardımcı olan, işletme yönetimi tarafından kabul edilmiş politikalar
ve yöntemlerdir.
İÇ KONTROL SİSTEMİNİN AMAÇLARI:
İç kontrol sisteminin Esas,Genel;ve Özel amaçları vardır.
İÇ KONTROL SİSTEMİNİN ESAS AMAÇLARI:
İşletmenin varlıklarını korumak,Muhasebe bilgilerinin doğruluğunu ve
güvenirliliğini sağlamak,İşletme faaliyetlerinin yönetim
politikalarına ,Planlara ve yasalara uygunluğunu
sağlamak,kaynakların ekonomik ve verimli kullanımını sağlamak,
Faaliyetler için belirlenmiş amaçlara ve hedeflere ulaşılmasını
sağlamaktır.
İÇ KONTROL SİSTEMİNİN GENEL AMAÇLARI.
İşlemler,yönetimin devrettiği genel ve özel yetkilere uygun olarak
ve hesap verme yükümlülüğünü yerine getirecek şekilde
kaydedilmelidir. Varlıklara ve belgelere erişim getirecek şekilde
kaydedilmelidir. Varlıklara ve belgelere erişim yetkili personelle
sınırlandırılmalıdır. Mevcut varlıklar belirli sorumluluk
kayıtlarıyla karşılaştırılmalı ve herhangi bir fark belirlendiğinde
farkın özelliğine göre gerekli soruşturma Yapılmalıdır.
İÇ KONTROL SİSTEMİNİN ÖZEL AMAÇLARI:
İşlemler yönetimin devrettiği genel ve özel yetkilere uygun olarak
yürütülmelidir. Kayıtlar İşletmenin gerçek işlemlerini
göstermelidir.Tüm işlemler kaydedilmelidir. İşlemler tutar
bakımından doğru olarak kaydedilmelidir.İşlemler Doğru olarak
sınıflandırılmalıdır. İşlemlerin gerçekleştiği zaman dan önceki ve
sonraki döneme kaydedilmesi,mali tablolar da tutarların yanlış
gösterilmesine yol açar.Muhasebe ve sorumluluk kayıtları, ilgili
varlıklarla zaman zaman karşılaştırılır.
DENETİM TEKNİKLERİ:
-Fiziki inceleme ve sayım ,
-Doğrulama,
-Kayıt sistemini
-Geriye doğru izleme,
-Kayıt sistemini ileriye doğru izleme,
-Gözlem,7
-Yeniden hesaplama,
-Belgelerin incelenmesi,
-Göz atma,
-Soruşturma,
-Hesaplama
-Karşılaştırma.
-DOĞRULAMA TEKNİĞİ:
Denetçinin işletme dışındaki kişilerden yazılı cevap
istemesidir. Bu teknik hesap kalanlarının ve işlemlerinin
doğruluğunun araştırılmasında kullanılır
-FİZİKİ İNCELEME VE SAYMA
Belgelerde ve işletme kayıtlarında gösterilen fiziki kıymetlerinin
gerçekten var olup olmadığını araştırmak için başvurulan bir
tekniktir. Bu teknik maddi varlıklar ve resmi belgeler ile
sınırlıdır. Sayım işlemi maddi varlıkların bilanço tarihi itibariyle
büyük defter hesaplarının kalanlarına ne derece uyduğunu belirtmek
amacıyla kullanılır.
-KAYIT SİSTEMİNİ GERİYE DOĞRU İZLEME:
Kaydedilen işlemlerin doğruluğunun belirlemek için işlemleri
kanıtlayan belgelerin incelenmesi ve kayıtlarla
karşılaştırılmasıdır. Bu teknikte büyük defter hesaplarından yevmiye
defteri kayıtlarına ve yevmiye defteri kayıtlarından kaynak
belgelere doğru karşılaştırma yapılır.
-GÖZLEM:
Denetçinin işletme faaliyetlerine tanıklığıdır.Bu teknik işletme
faaliyetlerinin kimin tarafından nasıl ve ne zaman yapıldığının
anlaşılmasına yöneliktir
-KAYIT SİSTEMİNİN İLERİYE DOĞRU İZLEME TEKNİĞİ
Denetçi örnekleme yoluyla kaynak belgeler seçer ve bu belgeleri
yevmiye defteri, yardımcı defter ve büyük defter kayıtlarıyla
karşılaştırır.Bu teknikte kayıt dışı kalmış belgelerin olup olmadığı
araştırılır.
-GÖZ ATMA TEKNİĞİ:
Belgelerin kayıtların ve tabloların dikkatli bir incelemeye tabi
tutulması yerine,daha fazla araştırmayı gerektirecek olağandışı
işlemleri ve hesap kalanlarını belirlemek amacıyla belgeler ve
tablolara göz atmaktır.
-YENİDEN HESAPLAMA TEKNİĞİ:
İşletmenin yapmış olduğu aritmetik hesaplamaların denetçi
tarafından doğrulanması işlemidir.Denetçi aritmetik hataları
araştırmak için yapacağı yeniden hesaplamaların başlıcaları
şunlardır. Yevmiye ve büyük defter sayfa toplamlarının alınması
Amortismanların şüpheli alacak karşılıklarının yeniden hesaplanması,
Değer düşme karşılıklarının yeniden hesaplanması Envanter
listelerinin aritmetik işlemlerinin yeniden yapılması Ücret
bordrolarının aritmetik işlemlerinin yeniden hesaplanması.
-BELGELERİN İNCELENMESİ TEKNİĞİ:
Belgelerin sahte olup olmadığını araştırır.Denetçi;Belgeler
üzerindeki imzaların geçerliliğini,Sıra numarası izleyip
izlemediğini,belgelerin kayıt memuru tarafından belge üzerine paraf
atılıp atılmadığını araştırır.
-SORU SORMA TEKNİĞİ:
Denetimler sırasında yazılı ve sözlü soru sorma teknikleri
kullanılır. Sorulara verilen cevaplar,değer denetim teknikleriyle
doğrulanmalıdır.Bu teknik hem kontrol testlerinde hem de maddi
doğruluk testi uygulanır.
-ÇALIŞMA KAĞITLARI
Bağımsız denetçinin izlediği denetim tekniklerini,uyguladığı
testleri, elde ettiği bilgileri ve incelemelerine bağlı olarak
ulaştığı sonuçları kaydettiği kanıtlardır. çalışma kağıtları denetim
programları ,analizleri ,notları doğrulama isteği mektuplarının ve
cevaplarını denetçi tarafından elde edilen veya hazırlanmış işletme
belgelerinin suretlerini ve cetvelleri de kapsamaktadır.
-SÜREKLİ DOSYA:
Dönemler itibariyle işletmenin gelişimini izlemeye yardımcı
olmak,Dönemler itibariyle Değişiklik göstermeyen kalemle ilgili
çalışma kağıtlarının her denetiminde yeniden hazırlanmasına engel
olmak. Diğer amaçlarla kullanılabilecek özel ayrıntılı bilgileri
saklamaktır
OLUMLU GÖRÜŞ BİLDİRME:
Görüşün olumlu bildirilmesinde standart denetim raporu kullanılır:
Standart Denetim Raporu: Mali tabloların İşletmenin mali durumunu
faaliyet sonuçlarını ve nakit akımını genel kabul görmüş muhasebe
ilkelerine uygun olarak doğru yansıttığını belirtir.Bu aynı zamanda
mali tabloların dipnotlarında ve eklerinde yeterli açıklamaların
yapıldığını belirtir.
ŞARTLI GÖRÜŞ BİLDİRME:
Şartlı görüş bildiren denetim raporu,mali tablolardaki bir hesabı
ayrıntılı açıklayarak denetçinin olumlu görüşünden bu hesabı
ayırır.mali tabloların bazı istisnaların saklı tutulması şartıyla
bir bütün olarak doğru sunulduğunu ifade eden görüşe, şartlı görüş
denir.
OLUMSUZ GÖRÜŞ BİLDİRME:
Denetçi Mali Tabloların bir bütün olarak genel kabul görmüş muhasebe
ilkelerine uygun olarak işletmenin mali durumunu ve faaliyet
sonuçlarının doğru olarak göstermediği kanısına varırsa görüşünü
olumsuz olarak bildirir.
GÖRÜŞ BİLDİRMEKTEN KAÇINMA:
Denetçi Mali Tablolar hakkında hiçbir görüş bildiremeyeceğini
raporunda belirtirse görüş bildirmekten kaçınıyor demektir.Denetçi
mali tabloların bütünü hakkında bir görüş oluşturmak için kapsam
sınırlaması nedeniyle yeterli ve geçerli kanır elde edemediği zaman
görüş bildirmekten kaçınır.
|
|
