|
|
SMMM Staja Başlama Muhasebe Denetimi Ders Notu
Denetim Riskleri
Denetim riski, mali
tablolarda önemli yanlışlıklar olduğu halde, denetçinin mali
tabloların doğru olarak sunulduğu sonucuna varması ve mali tablolar
hakkında olumlu görüş bildirmesi olasılığıdır.
Denetçi yapacağı denetim de her iki riskle de karşı karşıyadır.
Özellikle işletme riski, iyi bir denetim çalışması yapılsa da
karşılaşılabilecek bir risktir.
Bu risklerin tamamen ortadan kaldırılması mümkün olmayacağından
denetçilerden “denetim riskini” en aza indirmeleri beklenmektedir.
Denetim riskini azaltan unsur denetimin güvenilirliğidir.
Denetim Riskinin Denetim Sürecindeki Yeri ve Önemi
Denetçi için esas olan, denetim riskini mümkün olan en düşük
seviyede olacak şekilde denetimi planlamaktır. Denetçi, denetim
riskini önemlilikte olduğu gibi hem nicel hem de nitel faktörlerin
etkisinde belirler. Denetçi mümkün olduğu kadar denetim riskini
kabul edilebilir en düşük düzeyde belirlemesi gerekir.
Denetçi, görüşünden ne kadar emin olmak isterse denetim riskini o
kadar düşük belirleyecektir. Bir başka deyişle “güvenilirliği
artıracaktır” Mesela denetçi görüşünden %99 emin olmak istiyorsa
denetim riski %1, % 95 emin olmak istiyorsa denetim riskini %5
olarak belirleyecektir.
Fakat denetçinin denetim riskini bu kadar kesin sınırlarla
belirlemesi her zaman pek mümkün değildir. Yani yüzde olarak ölçmek
pek mümkün değildir. Onun yerine denetim riski için çok yüksek,
yüksek, orta, düşük, çok düşük gibi veyahut %10’luk adımlı bir ölçek
kullanılabilir.
Yapısal Risk (Doğal,
Asıl Risk)
İç kontrolü oluşturan politika ve prosedürlerin olmadığı
varsayıldığında belli yapısal ve çevresel özellikleri nedeniyle
hesap kalanlarının önemli yanlışlıklardan etkilenebilirliğidir.
Örneğin: Kasadaki naktin hırsızlıktan etkilenme derecesi, her hangi
bir maddi duran varlığa göre daha fazladır. Denetçi yapısal risk
üzerinde bir kontrol sağlayamaz. Denetçiler bu riskin
önemini/düzeyini belirlemeye çalışırlar.
Yapısal risk her hesap
için aynı düzeyde kabul edilmemektedir
Yapısal risk, denetçinin kontrolü altında olmayan ve kendi
iradesiyle ile ortadan kaldıramayacağı veya değiştiremeyeceği risk
unsurlarından biridir,tamamen işletmedeki mevcut durumdan etkilenir.
Yapısal riski etkileyebilecek faktörler
İşletmenin yapısı
Yönetimin dürüstlüğü
Önceki denetim çalışmalarının sonuçları
Denetimin ilk olması
İlgili taraflar
Olağanüstü işlemler
İşletmede süregelen sorunlar
Personeldeki sürekli değişim
Teknolojik gelişmeler
Kontrol Riski
İç kontrol ve muhasebe sistemi tarafından önlenemeyen veya fark
edilemeyen hataların olması riskidir. Bu risk, iç kontrolün
etkinliğinin bir fonksiyonudur. iç kontrol ne kadar etkin çalışırsa
bu risk o kadar düşük olur. Ama hiçbir zaman kontrol riski sıfır
olmaz.
Bulgu Riski (Ortaya çıkartma riski)
Kontrol sistemleri tarafından önlenemeyen veya bulunamayan
hatalardan kalan ve denetçinin de denetim teknikleri uygulayarak
ortaya çıkaramadığı hata ve hilelerden doğan risktir.
Bulgu riski, denetim prosedürlerinin ve bunların denetçi tarafından
uygulanmasındaki etkinliğin bir fonksiyonudur.
Denetim Riskleri
Arasındaki İlişkiler
Bir hesabın yapısal ve kontrol riskleri ile bu hesap için
denetçinin kabul edebileceği bulgu riski düzeyi arasında TERS yönde
bir ilişki vardır. Belli bir denetim riski düzeyinde (yüksek, % 10
gibi) yapısal ve kontrol risklerinde azalma bulgu riskinde bir
artışla dengelenebilir.
Yapısal ve kontrol riskleri müşteri işletmenin koşullarıyla ilgili
iken bulgu riski tamamen denetçinin kontrolündeki tek risk
bileşenidir. Denetçinin denetim riski seviyesini ayarlaması tamamen
bulgu riski yoluyla olabilir.
Denetim Riski Modeli
Denetim Riski (DR) = YR x KR X BR
Denetim riski bileşenlerinin bir arada yer aldığı formüle genel
olarak denetim riski modeli adını veriyoruz. Denetim riski modeli
hem tüm mali tablo düzeyinde hem de hesap kalanları ve işlem
sınıfları düzeyinde uygulanabilir.
Denetim Riski Modeli Nasıl Kullanılır?
Denetçi müşteri hakkında bilgi toplarken aynı zamanda yapısal riski
ve kontrol riskini de belirler. Denetçinin denetim planlamasında
kullanmak istediği denetim riski seviyesine göre de bulgu riskini
yükselterek veya düşürerek ayarlar.
Mesela YR= %90
KR= %70
Arzu edilen denetim riski =%5
BR = 0.05 / 0.7 x 0.9 = 0.079 olur.
Denetçi denetim yordamlarını yaklaşık 0.08’i geçmeyecek şekilde
tasarlaması gerekir. Bu yolla bulgu riski ve elde edilecek kanıt
sayısı belirlenmeye çalışılır.
Bir önceki örnekte, denetçi yapısal riski ve kontrol riskini
maksimum düzeyde belirlemiş olsa idi (arzu edilen den. riski aynı);
Mesela YR= %100
KR= %100
Arzu edilen denetim riski =%5
BR = 0.05 / 1.0 x 1.0 = 0.05 olur.
Bulunan bulgu riski bir önceki durumdan daha düşüktür. Bu
durumda denetçi daha sıkı çalışacaktır, daha fazla kanıt toplamak
durumunda kalacaktır, incelemelerin büyük bir bölümünü dönem içinden
dönem sonuna kaydıracaktır.
|
|
