|
|
»
Finansal Muhasebe Konu Özetleri
»
Fatura ve Fatura Yerine Geçen Belgeler
FATURA:
Fatura,
satılan mal veya yapılan iş karşılığında alıcının aldığı
veya yaptığı işini cinsini, miktarını, fiyatını ve
karşılığında borçlandığı meblağı göstermek üzere satıcı
tarafından düzenlenip alıcıya verilen ticari bir
belgedir. Alım satım işlemlerinde kullanılan belgelerin
önemlisi olan faturalar, kullandıkları yerlere göre
çeşitli isimler alırla ise de şekil ve muhteva
bakımından aynıdırlar. Vergi kanunlarımıza bağlı hizmet
gören veya satış yapan herkes fatura vermek ve almak
zorundadır. Verilen faturaların kopyalarıyla alınan
faturaların asılları, kanunun gösterdiği zamana kadar
saklar. Faturayı alan kimse, aldığı tarihten itibaren 8
gün içinde itiraz etme hakkına sahiptir.
FATURA DÜZENİ:
Kullanılacak faturalar notere tasdik ettirilmiş veya
anlaşmalı matbaalarda bastırılmak suretiyle temin
edilmiş olmalıdır.
Faturalar sıra numarası dahilinde teselsül ettirilir.
Faturalar; mürekkepli kalem, makine (daktilo ve
bilgisayar yazıcı) ya da kopya kurşun kalem ile
düzenlenir.
Faturalar Türkçe
olarak düzenlenir.
Faturalar en
az bir asıl ve bir suret olmak üzere düzenlenir.
Faturanın baş tarafında iş sahibinin veya namına imzaya
yetkili olanların imzası bulunmalıdır.
Fatura malın teslim edildiği ve hizmetin yapıldığı
tarihten itibaren en fazla 10 gün içinde
düzenlenmelidir.
Fatura düzenlemek zorunda olanlar, müşterinin adı ve
soyadı ile bağlı olduğu vergi dairesi ve hesap
numarasının doğruluğundan sorumludurlar.
KAPALI FATURA:
Alıcının
faturadan doğan borcunun faturanın düzenlediği anda
ödemesi durumunda kesilen faturaya denir.
AÇIK FATURA:
Alıcının
faturadan doğan borcunu tarafından düzenlediği anda
değil de, daha sonra ödeyeceği durumlarda kesilen
faturaya denir.
Fatura kullanmak zorunda olan I. Ve II. Sınıf tacirlerle
defter tutmak zorunda olan çiftçilerin mal veya hizmetin
bedeli 1 liranın altında ise fatura vermeyebilir. Fatura
erine perakende satış belgelerinden biri verilecektir.
SEVK İRSALİYESİ:
Ticari bir malın bir yerden bir yere taşınması
sırasında, taşınan malın cinsini ve miktarını gösteren
bir belgedir.
Satılan mal, alıcıya teslim edilmek üzere satıcı
tarafından taşınıyor ve taşıttırılıyorsa, sevk
irsaliyesini satıcı düzenler. Malın alıcı tarafında
taşınması ve taşıttırılması halinde sevk irsaliyesini
alıcı düzenler. Ancak alıcı ve satıcının bu konuda
anlaşmaları halinde, sevk irsaliyesi satıcı tarafından
da düzenlenebilir. Bu durumda alıcı tarafından ayrıca
sevk irsaliyesi düzenlenmez.
Malın bir mükellefin birden çok işyeri ile şubeleri
arasında taşındığı veya satılmak üzere bir komisyoncu
veya diğer bir aracıya gönderildiği hallerde de malı
gönderen sevk irsaliyesi düzenlemek zorundadır.
Sevk irsaliyesi şu iki durumda aranmaz:
En son tüketicilerin, perakende olarak satın aldıkları
malları taşıması veya taşıtması halinde,
Mükelleflerin faaliyetlerine ilişkin iş yerlerine
kullanılmak veya tüketilmek amacıyla satın aldıkları
küçük hacimli ve değeri 7.60 YTL’yı aşmayan malları
taşımaları veya taşıttırmaları durumundadır.
İRSALİYELİ FATURA:
Sevk irsaliyesi ve
fatura yerine geçen sevk irsaliyesi ve fatura
bilgilerini içeren belgeye denir.
Mal veya
hizmeti satan işletmeler tarafından en az 3 nüsha olarak
düzenlenir. İrsaliyeli faturanın 2 nüshası mutlaka malı
taşıyan araçta bulundurulur.
İrsaliyeli faturanın kullanılması, mükellefin isteğine
bağlıdır. İrsaliyeli fatura kullanma usulünü seçen
mükelleflerin, ayrıca fatura ve sevk irsaliyesi
düzenlemelerine gerek yoktur.
İrsaliyeli fatura
kullanma ile ilgili yasal düzenlemenin esasları
aşağıdaki şekilde belirlenmiştir:
Mükellefler;
faaliyetleri ile ilgili olarak irsaliyesi fatura
kullanmalarının yanı sıra; fatura ve sevk irsaliyesinin
ayrı ayrı kullanabilirler.
İrsaliyeli fatura
uygulanmasını seçenlerden malı satan alan mükelleflerin,
bu malları taşımaları ve taşıttırmaları esnasında
irsaliyeli fatura bulunması halinde, bunları sevk
irsaliyesi düzenleme yükümlülükleri yoktur.
İrsaliyeli fatura,
mükellefler tarafından anlaşmalı matbaalardan fatura
ölçülerinde bastırılacaktır.
İrsaliyeli fatura
mükellefinden yaralanmak isteyen mükellefler, hesap
dönemi başında önce irsaliyeli fatura temin etmeleri
gerekmektedir. Uygulama ise hesap dönemi başında
geçilmesi gerekir.
İrsaliyeli fatura
düzenleme usulünü seçen mükelleflerin daha önce
ellerinde bulunan kullanılmamış sevk irsaliyesi ve
faturaların vergi dairelerine götürerek iptal
ettirmeleri gerekir.
PERAKENDE
FİŞİ:
Ödeme Kaydedici cihaz kullanmayan işletmeleri fatura
vermek zorunda olmadıkları satışları için düzenledikleri
belgeye denir.
GİDER PUSULASI:
I. ve II. Sınıf tacirlerle defter tutmak zorunda olan
serbest meslek sahiplerinin ve çiftçilerin;
Kazançları götürü usule tespit olunan tüccarına,
Kazançları götürü usulle tespit olunan serbest meslek
erbabına;
Vergiden muaf esnafa yaptırdıkları işler veya onlardan
satın aldıkları mal ve hizmetler için düzenleyip işi
yapana veya hizmeti satana imza ettirilecekleri
belgelere denir.
Bu belgeler I. Ve II. Sınıf tacirlerin; zati eşyalarını
kimselerden satın aldıkları altın mücevher gibi kıymetli
eşyalar için de düzenlenir. Gider pusulası 2 nüsha
olarak düzenlenir.
Nüshalardan biri tacirde, diğeri ise işi yapanda veya
malı hizmeti satanda kalır. Makbuzlar da olduğu gibi
damga pulu yapıştırılır.
Gider pusulasında en az aşağıdaki bilgilerin bulunması
gerekir:
Malı satın alan veya işi yaptıran tüccarın adı soyadı
veya ticaret unvanı ve adresi ile pusulanın seri ve
müteselsil sıra numarası yazılmış olacaktır.
Pusulanın tarihi malı satan veya işi yapanın adı soyadı
ve ticaret unvanı, adresine ilişkin bilgilere ait yerler
ile, satılan malın veya yapılan işin mahiyeti cinsi ve
nev’i ile miktarı ve bedeli ve iş ücretinin
gösterileceği sütunlar yer alacak ve hususlarını
yazılabilmesi için yeterli aralıklar bırakılacaktır.
Gider pusulası 14x20 cm ebadından biri asıl biri örnek
olmak üzere en az 2 nüsha basılır ve düzenlenir.
Gider pusulalarında şu hususların belirtilmesi gerekir:
Yapılan işin veya hizmetin mahiyeti,
Yapılan iş veya hizmetin ücreti,
İş veya hizmeti
yapanın adı, soyadı ve adresi,
İş veya
hizmetin yapılma tarihi,
Seri ve sıra no’su,
Tarafların bağlı oldukları vergi dairesi ve hesap
numaraları
SERBEST MESLEK
MAKBUZU:
Serbest
meslek erbabı yaptıkları iş ve hizmet karşılığında
aldıkları ücreti gösteren bir belge verirler. Bu
belgenin müşterinin istemesine bakılmaksızın 2 nüsha
olarak düzenlenir ve serbest meslek erbabı tarafından
imzalanır. Serbest meslek erbabı yapılan ödemeler gelir
vergisi kanununun kapsamına giriyor ise, ödemelerden %15
stopaj uygulanır. Kesilen bu miktar bağlı oldukları
vergi dairesine zamanında ödenir.
Serbest meslek makbuzunda en az aşağıdaki bilgilerin
bulunması gerekir:
Makbuzu verenin adı soyadı veya unvanı, adresi, vergi
dairesi ve hesap numarası
ile makbuzun seri ve müteselsil sıra numarası olacaktır.
Müşterinin adı, soyadı ve unvanı, adresi ve makbuz
tarihi ile alınan paranın miktarının yapabileceği
yeterli aralıklarda boş yerler bulunacaktır. Ayrıca
müşteri vergi mükellefi ise bağlı bulunduğu vergi
dairesi ve hesap numarası.
Serbest meslek makbuzu 14x20 cm veya 14x10 cm biri asıl
biri örnek olarak 2 nüsha düzenlenir.
7) MÜSTAHSİL MAKBUZU:
Defter tutmak zorunda olanlar tacirler götürü usulde
tabi veya vergiden muaf üreticilerden mal aldıklarında
bunların faturaları olmadığından fatura yerine geçen bir
belge – müstahsil makbuzu – düzenleyerek alırlar.
Müstahsil makbuzu 2 nüsha halinde düzenlenir ve üretici
veya onun adına satışı yapan aracı ile alıcı tüccar
tarafından imzalanır. Müstahsil makbuzlarda olduğu damga
pulu yapıştırılır. Avans üzerine yapılan alışlarda belge
malın tesliminde düzenlenir. Ayrıca Müstahsil makbuzunda
müstahsilden alınan ürünün bedeli üzerinden gelir
vergisi stopajı da gösterilir.
Müstahsil makbuzunda en az aşağıdaki bilgilerin
bulunması gerekir:
Malı satın alan tüccar veya çiftçinin adı soyadı,
unvanı, adresi ve seri müteselsil sıra numarası yazılı
bulunacaktır.
Ayrıca satın alınan malın cinsi, miktarı ve bedelinin
gösterileceği sütunlar ile makbuzun tarihi, malı satan
çiftçinin adı, soyadı ve ikametgah adresinin
yazılabileceği boş yerler bulunacak ve yeterli aralıklar
bırakılacaktır.
Müstahsil makbuzu
14x10 cm ebadında biri asıl biri örnek olarak en az 2
nüsha basılır ve düzenlenir.
8) YAZAR KASA
GÜNLÜK “Z” RAPORU:
Yazar kasalar
elektronik hafızalı olduğundan kesilen satış fişleri ile
ilgili bilgiler hafızada saklanır. O gün kesilen satış
fişlerinin döküme “z” raporu denir.
9)
MALİ BELLEK RAPORU:
Yazar kullanan ve perakende satış yapan işletmeler ise
başladıkları tarihten itibaren mali bellek raporunu
çıkardıklar güne kadar yaptıkları satışları gösteren
rapordur.
10)
ADİSYON:
Adisyon sunulan hizmeti ile malın cinsi ve miktarını
göstermek amacıyla düzenlenen bir belgedir. Lokanta,
kafeterya, hastane, gazino gibi eğlence erlerinde
faturadan önce düzenlenen belgedir. Adisyon en az
aşağıdaki bilgilerden düzenlenir:
Adisyon ibaresi,
Maliye
Bakanlığı klişesi
Mükellefin adı soyadı iş adresi
Hizmetin cinsi
miktarı
Düzenleme
tarihi saati sıra numarası
Adisyonun basıldığı matbaa ile ilgili bilgiler
11)
GİRİŞ VE YOLCU TAŞIMA BİLETLERİ:
Şehirlerarası yolcu taşımacılığı yapan taşımacılığı
yapan işletmelerden bilet kesme zorunluluğundan olan
işletmeler tarafından düzenlenen taşıtların her seferi
için yolcuların taşıttaki oturma yerlerini planlı bir
şekilde gösteren belgedir.
12)
GÜNLÜK MÜŞTERİ LİSTELERİ ve YOLCU TAŞIMA LİSTELERİ:
Giriş ve yolcu taşıma biletlerinin günlük planlı bir
şekilde gösteren listeye günlük müşteri ve yolcu taşıma
listeleri denir.
Yolcu listelerinde en az aşağıdaki bilgiler bulunur:
Yolcu listesi
ibaresi
Maliye
Bakanlığı klişesi
Yolcu listesinin düzenleyenin adı soyadı
Taşıtı işleyen mükellefin adı soyadı varsa ticaret
unvanı
Seri müteselsil
numarası
Düzenleyenin imzası
SENETLER
BONO:
Bono ya da
emre muharrer senet, borçlusu tarafından alacaklıya
verilen ve belli bir paranı bir süre sonra ödeyeceği
bildiren bir belgedir. Bonoda senet borçlusu senet
alacaklısına senete gösterilen alacağı vadesinde
kayıtsız şartsız ödeyeceğini kabul ve taahhüt eder.
Bunda iki ilişkin vardır. Bono düzenleyen için borç,
lehtar için alacak senedi değerindedir. Bonodaki şekil
şartları T.T.K.’NUN 688. Maddesinde düzenlenmiştir. Bu
şartlar şunlardır:
Senet metninde bono ve emre muharrir senet sözcüğü
Kayıtsız şartsız belirli bir bedeli vaadi
Vade
Ödeme yeri
Kimi kimin
emrine ödenecek ise onun adı soyadı
Senedin tanzim edildiği gün, yer ve tanzim edenin imzası
2) ÇEK:
Çek, bir
bankaya hitaben yazılmış ve T.T.K.’da belirlenen
hükümlere göre düzenlenmiş ödeme emri niteliğinde olan
kıymetli evraktır. Çekte üç taraf vardır. Çeki
düzenleyen kişi keşideci, çeki ödeyecek banka şubesine
muhatap ve kişide edilmiş çeki elinde bulunduran kimsede
alacaklı (hamil) denir.
Banka, çek düzenleme konusunda ilgili kişiyle bir
anlaşma yaparak çek karnesi verir. Çek ancak bir banka
üzerine keşide edilebilir. Çekin tahsili edilebilmesi
için bankada keşidecinin emrin ayrılmış bir hesapla
çekin ibraz edildiği anda ödenir. Çek damga vergisine
tabi değildir.
T.T.K.’nun 692. Maddesinde bulunması gereken unsurlar
şunlardır:
Çek sözcüğü
Kayıtsız ve şartsız belli bir bedelinin ödenmesi için
havale
Ödenecek kimsenin adı soyadı
Ödeme yeri
Keşide günü
ve yeri
Keşidecinin imzası
POLİÇE:
Poliçe, alacaklı tarafından belli bir süre sonra belli
bir meblağın kendisine veya başkasına ödenmesi için
borçluya yazılan senettir.
POLİÇENİN TARAFLARI:
KEŞİDECİ:
Senedi düzenleyen kişidir.
HAMİL:
Poliçeyi taşıyan kişidir.
MUHATAP: Poliçe bedelini ödeyecek olan kişidir.
C) BORDROLAR:
Çalışanlarının ücretlerini ayrıntılarıyla gösteren bir
cetveldir.
AYLIK ÜCRET
BORDROSU:
İşveren her ay
ödediği ücretler için aylık bordrosu düzenlenir.
Örnek:İşyerinde günlük ücreti 4.20 YTL olan bir işçi
nisan ayında 2006’de tam ay çalışmış olup, mesai
yapmamıştır. İşyerinde 15 işçi çalışmakta olup işyeri
tehlike sınıfı 3’tür?
BRÜT ÜCRET : 4.20 X
30 = 126 YTL
SSK İŞÇİ PAYI
: 126 X 0,14 = 17.64 YTL
İŞSİZLİK SİG. : 126
X 0,01 = 1.26 YTL
GELİR V.
MATRAHI :B.Ü. – ( SSK İŞÇİ + İŞSİZLİK SİG. + ÖZEL İND. )
126– (17.64 + 1.26 +
30 )
126 – 48.90
77.10 YTL
GELİR VERGİSİ
: 77.10 X 0,15 = 11.57 YTL
DAMGA VERGİSİ : 126 X 0,006 = 0.76 YTL
KESİNTİLER TOP. : SSK PRİM
İŞÇİ PAYI + GELİRVERGİSİ + DAMGA VERGİSİ
17.64 + 11.57 + 0.76
29.97 YTL
NET ÜCRET
:B.Ü. – KESİNTİLER TOPLAMI
126 – 29.97
96.03 YTL
FAZLA MESAİ
ÜCRET BORDROSU:
İşlerin haftalık çalışma saati toplamı 45 saattir. Bazı
işyerleri haftanın 6 günü çalışıp bir gün izin
kullanırlar. Bu durumda işçinin günlük çalışma saati
toplamı 45 / 6 = 7.5 saat olur. Bazı işyerleri ise
haftada 5 gün çalışıp, 2 gün izin kullanılırlar. Bu
işyerlerinde günlük çalışma saati toplamı 45 / 5 = 9
saattir.
İşçilerin yukarıda belirtilen saatlerden fazla
çalıştırılmaları halinde kendilerine fazla mesai ücreti
ödenmesi gerekir. Fazla mesai ücretleri normal iş
günlerinde yapılan fazla mesailer için sat ücretinin %50
fazlasıyla (1,5 katı), tatil günlerinde yapılan fazla
mesailer için ise %100 fazlasıyla (2 katı) ödeme
yapılır. Bu oranlar iş kanununda belirtilen en düşük
oranlar olup toplu sözleşmeler ile işçilerin istediği
artırılabilir. Fazla mesai ücreti ve işçinin o döneme
ait brüt ücreti toplama SSK tavan tutarını geçerse
sigorta primleri tavan tutar üzerinden hesaplanır.
ÖRNEK:Bir işçi işyerinde 1 ayda 23 gün çalışmıştır.
İşçinin bir günlük ücreti 4.20 YTL’dir. İşçi ayrıca 2
gün hafta sonu, hafta içinde de 18 gün mesaiye
kalmıştır. İşçinin 1 aylık net ücretini hesaplayınız.
(hafta sonu mesai ücreti %100, hafta içi %50 zamlıdır.)
İşyerinde 6 işçi çalışmakta olup, işyeri tehlike sınıfı
4’tür.
1 GÜNLÜK ÜCRET :
4.20YTL
1 SAATLİK
ÜCRET :4.20 / 8 = 0.53
4.20 X %100 = 4.20
YTL
1 GÜN FAZLA
MESAİ ÜCRETİ : 4.20 + 4.20 = 8.40 YTL
2 GÜN FAZLA MESAİ ÜCRETİ : 8.40 X 2 = 16.80 YTL
1 SAAT FAZLA MESAİ ÜCRETİ : 0.53 + 0.53 X %50
0.53 + 0.27
0.80 YTL
18 SAAT FAZLA
MESAİ ÜCRETİ : 0.80 X 18 = 14.40 YTL
23 GÜN NORMAL ÇALŞMA GÜN : 4.20 X 23 = 96.60 YTL
TOPLAM BRÜT ÜCRET :
NORMAL ÇAL. ÜCR. + FAZLA MES. + H.S. MES.
96.60 + 14.40 +
16.80
127.80 YTL
SSK İŞÇİ PAYI
: 127.80 X 0,14 = 17.89 YTL
İŞÇİ TEHLİKE SINIFI
: 19 + İTS = 19 + 4 = 19 + 2 =21
2
İŞSİZLİKK SİG. :
127.80 X 0,01 = 1.28 YTL
127.80 X 0,21 =
26.84 YTL
GELİR VERGİSİ
MATRAHI :B.Ü. – ( SSK İŞÇİ + İŞSİZLİK PAYI + ÖZEL İND.)
127.80 – ( 17.89 +
26.84 + 30)
127.80 – 74.73 =
53.07 YTL
GELİR VERGİSİ
: 53.07 X 0,15 = 7.96 YTL
DAMGA VERGİSİ : 127.80 X 0,006 = 0.77 YTL
KESİNTİLER TOPLAMI :SSK PRİMİ
+ İŞSİZLİK SİG. + GELİR VER. + DAMGA V.
17.89 + 1.28 + 7.96
+ 0.77
27.90 YTL
NET ÜCRET :
B.Ü. – KESİNTİLER TOPLAMI
127.80 – 27.90
99.90 YTL |
|
