|
|
Muhasebe Standartları Ders Notu
Finansal Tabloların Nitelikleri
- AMAÇ
Madde 1-
Bu standardın amacı, bankalar ile benzeri finansal kuruluşların
düzenleyecekleri finansal tabloların hazırlanmasına ve bu tablolarda
ve eklerinde yer alacak bilgilerin sunulmasına ilişkin esasların
belirlenmesidir.
ll- TANIMLAR
Madde 2 –
Bu standardın uygulanması bakımından, bu standartta geçen terimlerin
anlamları aşağıdaki gibidir:
a) Banka: Banka adı altında Türkiye'de kurulan kuruluşlar ile
yurtdışında kurulu bankaların Türkiye’deki şubelerini ifade eder.
Bankacılık mevzuatı çerçevesinde yetkili merciden yatırım ve
kalkınma bankacılığı da dahil olmak üzere banka unvanı altında
bankacılık faaliyetleri yapma ve mevduat kabul etme izni almış, ana
faaliyeti, kredi vermek ve finansal plasmanlarda bulunmak amacıyla
mevduat kabul eden ve/veya borç alan kuruluşlardır.
b) Banka Benzeri Finansal Kuruluşlar: Finans piyasalarını ve
kurumlarını düzenleyen mevzuat çerçevesinde ana faaliyetleri, borç
vermek ve finansal plasmanlarda bulunmak olan ve bu amaçla,
borçlanarak mevduat kabulü dışında fon sağlayan veya kendi
özkaynaklarıyla faaliyette bulunan finansal kuruluşlardır.
Bu standartta yer alan banka terimi; banka ve banka benzeri finansal
kuruluşları ifade etmek için kullanılır.
c) Likidite: Vadesi gelen mevduatın ödenmesi ve diğer
finansal yükümlülüklerin yerine getirilmesi için yeterli derecede
fon bulundurmayı ifade eder.
d) Sermaye Yeterliliği: Varlık toplamının; yabancı kaynak
toplamından fazla olması durumunu ifade eder.
e) İlişkili Taraflar: Taraflardan biri, faaliyet ve finansman
kararlarının verilmesinde diğer bir tarafı kontrol etme gücüne veya
diğeri üzerinde önemli etkinliğe sahip ise ilişkili taraf olarak
kabul edilir.
f) Önemli Etkinlik: Yatırım yapılan ortaklığın finansal ve
işletme politikalarının belirlenmesine katılma gücüdür. Ancak bu,
politikaların uygulanmasında kontrol gücü olduğu anlamına gelmez.
g) Kontrol Gücü: Ana ortaklığın iştirak veya bağlı menkul
kıymet kapsamındaki şirketlerin yönetim çoğunluğuna sahip olma ya da
yasa veya bir anlaşma sonucu yönetim kararlarında tamamen etkin rol
oynama gücüdür.
h) İlişkili Taraf İşlemleri: Bir fiyat uygulanıp
uygulanmadığına bakılmaksızın varlıkların ve yükümlülüklerin
ilişkili taraflar arasındaki transferi olup, kamuya açıklamayı yapan
banka ile ilişkili taraflar arasındaki bu tür işlemleri ifade eder.
i) Finansal Varlıklar:
Aşağıdakiler finansal varlıkları oluşturur:
- Para,
- Diğer bir işletmeden para veya diğer bir finansal varlık alma
hakkı sağlayan finansal sözleşmeler,
- Diğer bir işletmeyle yapılan finansal varlıkların değiştirilmesine
ilişkin finansal sözleşmeler
- Diğer bir işletmeye ortaklık hakkı sağlayan sözleşmeler.
j) Finansal Yükümlülükler: Aşağıdakiler finansal yükümlülükleri
oluşturur:
- Diğer bir işletmeye para teslim yükümlülüğünü içeren sözleşmeler,
- Diğer bir finansal varlığın teslim yükümlülüğünü içeren
sözleşmeler,
- Diğer bir işletmeyle elverişli koşullarda finansal varlığın
değiştirilmesine ilişkin yükümlülüğü içeren sözleşmeler.
k) Netleştirme (Mahsup): Bu standartta kullanıldığı anlamıyla
netleştirme, varlıkların, yabancı kaynaklar ve özkaynaklar ile gelir
ve gider hesaplarının da birbiriyle karşılaştırılarak mahsup
edilmesidir. Bu standart böyle bir netleştirmeye izin vermez. Ancak
netleştirmeye ilişkin yasal bir hakkın bulunduğu durumlarda
netleştirme yapılır.
III- STANDARDIN İÇERİĞİ
Madde 3 -
Bu standartta yer alan esaslar, bankaların hazırlayacakları finansal
tablolara uygulanır.
Bu standartta yer alan hükümler, diğer standartlar tersine bir hüküm
içermediği sürece bankalara uygulanan diğer Türkiye Muhasebe
Standartlarını tamamlar. Bu standart, bankaların tüm bireysel ve
konsolide finansal tabloları için geçerlidir. Bankacılık
faaliyetlerinin ve benzeri diğer finansal hizmetlerin çeşitli
ortaklıklardan oluşan bir grup tarafından gerçekleştirildiği
durumlarda, bu standart, konsolide esasa göre uygulanır.
Madde 4-
Bankalar, bütün dünyada etkin ve önemli bir sektörü temsil eder.
Kişiler ve kuruluşlar mevduat sahibi veya kredi alan olarak bankadan
yararlanırlar. Birçok kişi ve kuruluş, mevduat sahibi veya borç
temin eden sıfatıyla bankalardan finansal aracılar olarak
yararlanır. Bankalar finansal sistemde güvenin sürdürülmesinde,
parasal ve finansal istikrarın sağlanmasında büyük rol oynarlar.
Bunu, devletle ve finansal sistemdeki düzenleyici ve denetleyici
otoritelerle mevzuat hükümleri çerçevesinde yakın ilişki içinde
bulunarak gerçekleştirirler. Bankaların bu faaliyetleri yürürlükteki
yasal düzenlemeler çerçevesinde finansal sistemdeki ilgili
otoriteler tarafından düzenlenir ve denetlenir. Bundan dolayı,
bankaların durumunun değerlendirilmesi bakımından; sermaye
yeterliliği, likiditesi ve bankaların değişik türdeki faaliyetleri
ile ilgili riskler konusundaki bilgilerin kamuoyuna açıklanması
gerekir. Bankaların faaliyetleri diğer işletmelerin faaliyetlerinden
farklı bir yapıda olup, bu nedenle muhasebe ve raporlama
yükümlülükleri de ticari işletmelerden farklıdır. Bu standart,
bankaların muhasebe ve raporlama yükümlülüklerine ilişkin özel
gereksinimlerinin karşılanmasına yönelik olup, aynı zamanda,
likiditenin ve değişik türlerdeki risklerin yönetilmesi ve kontrolü
gibi konulara ilişkin olarak bankaların finansal tablolarının daha
iyi yorumlanabilmesine yönelik açıklama ve sunumu esaslarını
belirler.
Bankaların finansal tablolarını kullananlar, bankaların finansal
durumlarının ve performanslarının değerlendirilmesi hususunda ve
kendi ekonomik kararlarını vermelerinde yararlı olacak tutarlı,
güvenilir ve karşılaştırılabilir bilgilere gereksinim duyarlar.
Bankaların, yoğun denetim ve gözetime tabi olup, düzenleyici ve
denetleyici otoritelere, kamuoyuna her zaman sunulamayan türdeki
bilgileri sunarlar. Buna karşın, bankaların finansal tablolarını
kullananlar, bir bankanın yapısını, faaliyetlerinin ve özelliğini
hakkında farklı ve ayrıntılı bilgiye gereksinim duyarlar. Bu
nedenle, bankaların finansal tablolarında yer alan dipnot ve ekleri,
bu tablo kullanıcılarının gereksinimlerini ve banka yöneticilerinin
gereksinimlerini karşılayacak şekilde ve kapsamda olmalıdır. Ancak
düzenleme yönetimin öngördüğü sınırlar içinde yapılır.
Bir bankanın finansal tablo kullanıcıları, bu bankanın likiditesi ve
sermaye yeterliliği yanında, bilançosunda yer alan varlıkları ve
yabancı kaynakları ile bilanço dışı kalemleriyle ilgili çeşitli
risklerle de ilgilenirler. Bir bankanın, likidite riskine ek olarak
döviz kuru riski, faiz oranı riski ve fiyat ile kredi riski gibi
diğer riskleri de bulunmaktadır. Bu riskler finansal tablolara
yansıtılır. Finansal tablo kullanıcılarının daha iyi anlayıp
değerlendirebilmeleri için, banka yönetimi, finansal tablolarda
mevcut risklerin nasıl yönetildiğine ilişkin yeterli ölçüde
açıklamada bulunur.
IV- AÇIKLAMALAR
a) Muhasebe Politikaları
Madde 5-
Bankalar finansal tablolarındaki kalemlerin tahakkuku ve değerlemesi
için farklı yöntemler kullanırlar. Kullanılan yöntemlerin
uyumlaştırılması tercih edilebilir bir amaç olmakla beraber, bu
husus standardın kapsamı dışındadır. Bir bankanın hazırladığı
finansal tabloların TMS-1 Finansal Tabloların Sunuluşu standardına
uyumlu olması ve tablo kullanıcıları tarafından bu tabloların
hazırlanma esaslarının anlaşılır olması gerekmektedir. Bu nedenle
aşağıdaki konulara ilişkin muhasebe politikalarının finansal
tablolarda açıklanması zorunludur.
a) Başlıca gelir türlerinin tahakkuku (Bkz. Madde 7),
b) Uzun ve kısa vadeli amaçlarla yapılan menkul kıymet
yatırımlarının değerlemesi (Bkz.Madde 16),
c) Bilançoda varlıklar ve borçların tahakkuku ile sonuçlanan
işlemler ve diğer olaylar ile yalnızca koşullu işlemler ve
taahhütlere neden olan işlem ve diğer olayların birbirinden ayırt
edilmesi (Bkz. Madde 17,18 ve 19),
d) Kredilerden ve diğer alacaklardan doğan zararların belirlenmesine
ve tahsil edilemeyen krediler ve diğer alacakların aktiften
silinmesine ilişkin esaslar (Bkz.28.maddeden itibaren 34. madde
dahil),
e) Genel bankacılık riskleri ile ilgili karşılık giderlerinin
belirlenmesine ve bu karşılıkların muhasebe uygulamasına ilişkin
esaslar (Bkz. Madde 35,36 ve 37).
f) Bankaların kredi müşterilerine ait aşağıdaki bilgiler:
- Toplam müşteri sayısı ve bu müşterilerin finansal tablolarının
denetlenme oranı
- Toplam kredi tutarı ve bu kredilerin denetlenme oranı
b) Gelir Tablosu
Madde 6 -
Bir banka, gelir ve giderlerinin niteliklerine uygun olarak
gruplandırıldığı ve başlıca gelir ve giderinin türlerine ilişkin
tutarların gösterildiği bir gelir tablosu sunmalıdır.
Madde 7 -
Diğer Türkiye Muhasebe Standartlarında yer alan yükümlülüklere ek
olarak, gelir tablosu ve buna ilişkin dipnotlar ve eklerdeki
sunumlar, üzere aşağıda belirtilen gelir ve gider kalemlerini de
içermelidir.
-Faiz ve benzeri gelirler;
-Faiz ve benzeri giderler;
-Temettü gelirleri;
-Alınan ücretler ve komisyon gelirleri;
-Verilen ücretler ve komisyon giderleri;
-Menkul kıymetlerin kısa vadeli alım-satımından doğan karlar ve
zararlar arasındaki fark;
-Menkul kıymetlerin uzun vadeli yatırımlarından elde edilen karlar
ve zararlar arasındaki fark;
-Yabancı paralı işlemlerden doğan karlar ve zararlar arasındaki
fark;
-Diğer faaliyet gelirleri;
-Krediler ve diğer alacaklardan doğan zararlar;
-Genel yönetim giderleri;
-Diğer faaliyet giderleri.
Madde 8-
Bankanın esas faaliyetlerinden kaynaklanan başlıca gelir türleri;
faiz gelirleri, hizmetler karşılığı alınan ücretler ve komisyonlar
ile alım-satım gelirleridir. Finansal tablo kullanıcılarının
bankanın performansını daha iyi değerlendirebilmeleri için her gelir
türü ayrı ayrı sunulur. Bu sunumlar, TMS–11 Finansal Bilgilerin
Bölümlere Göre Raporlanması standardında belirtilen gelir
kaynaklarına ek olarak yapılır.
Madde 9 -
Bankanın esas faaliyetlerinden kaynaklanan başlıca gider türleri
faiz giderleri, ödenen ücret ve komisyonlar, kredi ve diğer
alacaklar ile diğer alacaklardan doğan zararlar için ayrılan
karşılık giderleri, menkul kıymet değerindeki azalmaya ilişkin
olarak ayrılan karşılık giderleri ve genel yönetim giderleridir.
Finansal tablo kullanıcılarının bankanın performansını daha iyi
değerlendirebilmelerini sağlamak için her gider türü ayrı ayrı
gösterilir.
Madde 10–
Gelir ve gider kalemleri netleştirilmemelidir. Bu ilke, finansal
riskten korunmayla (hedging) ilgili gelir ve gider kalemleri ve
Madde 7’ye uygun olarak netleştirilen varlıklar ve borçlara
uygulanmaz.
Varlık ve borçlar dışındaki netleştirme finansal tablo
kullanıcılarının bir bankanın farklı faaliyetlerine ve belli varlık
gruplarının getirilerine ilişkin performansının doğru olarak
değerlendirilmesini önler.
Aşağıda belirtilen işlemlerden kaynaklanan karlar ve zararlar
genellikle net değerle raporlanır.
a) Alım-satım amaçlı menkul kıymetlerin elden çıkarılması ve defter
değerindeki değişiklikler,
b) Uzun vadeli menkul kıymet yatırımlarının elden çıkarılması,
c) Yabancı paralı işlemler.
Madde 11 -
Net faiz gelirinin oluşumundaki değişim nedenlerinin daha iyi
anlaşılabilmesi için faiz gelirleri ve faiz giderlerinin ayrı ayrı
sunulması gerekir.
Net faiz geliri, hem faiz oranlarının hem de verilen veya alınan
borçların bir sonucudur. Banka yönetiminin finansal tablolara ek
olarak, döneme ilişkin ortalama faiz oranlarını, faiz getirili
varlıkların ortalama tutarını ve faiz ödenen borçların ortalama
tutarını ayrıntılarıyla belirten bir açıklama sunması gerekir. Bazı
durumlarda hükümetler piyasa faiz oranlarının altında mevduat ve
diğer kredi olanakları sağlamak suretiyle bankaları
destekleyebilirler. Bu gibi durumlarda banka yönetiminin bu
yardımları dönem net karı üzerindeki etkisini finansal tablo dipnot
ve eklerinde açıklaması gerekir.
c) Bilanço
Madde 12 –
Bir banka varlık ve borçlarının niteliklerine göre gruplandırıldığı
ve varlıklarının likidite ilkesine göre yansıtıldığını gösteren bir
bilanço sunmalıdır.
Madde 13 –
Diğer Türkiye Muhasebe Standartlarının öngördüğü dipnot ve ekler
dışında, bilanço ve buna ilişkin dipnot ve eklerdeki açıklamalar
aşağıdaki varlıklar ve borçlarla ilgili olanları da içermelidir:
Varlıklar (Aktifler)
-Para, para benzeri değerler ve Merkez Bankasındaki hesaplar;
-Hazine bonoları ve Merkez Bankasına iskonto ettirilebilir diğer
senetler;
-Alım-satım amacıyla bulundurulan Devlet tahvilleri ve diğer menkul
kıymetler;
-Diğer bankalara verilen krediler ve yapılan diğer plasmanlar;
-Diğer para piyasası plasmanları;
-Müşterilere verilen krediler ve diğer alacaklar;
-Menkul kıymet yatırımları.
Yabancı Kaynaklar (Borçlar)
- Bankalar mevduatı
-Para piyasası kaynaklı diğer mevduat;
-Diğer mevduat sahiplerine olan borçlar;
- Mevduat sertifikaları,
-Borçlanmayı temsil eden çıkarılmış menkul kıymetler ve senede bağlı
diğer borçlar;
-Borç alınan diğer fonlar,
- Sermaye/Borç Oranı
Madde 14 –
Bir bankanın varlıklarını ve yabancı kaynaklarını sınıflandırmada en
yararlı yaklaşım bunların niteliklerine göre gruplandırılması ve
varlıklar ile kaynakların likidite durumlarının esas alınarak
sıralandırılmasıdır. Bu gruplama ve sıralama işleminin söz konusu
kalemlerin vadeleri itibariyle yapılması gerekir. Bir bankanın
varlık ve yabancı kaynaklarının büyük bir çoğunluğu yakın bir
gelecekte nakde dönüştürülebilir ve geri ödenebilir olması nedeniyle
bu kalemler kısa ve uzun vadeli ayırımına tabi tutulmaz.
Madde 15 -
Finansal tablolarda aşağıda belirtilen hesaplar arasında belirgin
bir ayırım yapılması gerekir:
- Diğer bankaların banka nezdindeki hesapları (bankalar arası
mevduat),
- Para piyasalarında yapılan işlemler için sağlanan fon hesapları,
- Diğer mevduat sahiplerinin banka nezdindeki hesapları,
- Bu ayırım, bir bankanın diğer bankalarla ve para piyasaları ile
ilişkileri ve bunlara bağımlılığı hususunda değerlendirmelere olanak
sağlar. Ayrıca, finansal tablolar, aşağıdaki kalemlerin her birini
Türk Lirası ve yabancı para hesapları şeklinde ayırmak suretiyle
ayrı ayrı sunar:
a) Merkez Bankası nezdindeki hesaplar;
b) Diğer bankalara yapılan plasmanlar;
c) Diğer para piyasası plasmanları;
d) Diğer bankalararası mevduat;
e) Para piyasası kaynaklı diğer mevduat;
f) Diğer mevduat;
Madde 16-
Bir banka genellikle ihraç ettiği mevduat sertifikalarının veya
diğer pazarlanabilir borçlanma senetlerinin kimlerde olduğunu
bilemez. Bundan ötürü, banka ihraç ettiği mevduat sertifikaları veya
diğer pazarlanabilir borç senetlerinden elde ettiği mevduat ve
fonları ayrı olarak raporlar.
Mevduat sigortası kapsamındaki mevduat hesaplarına ilişkin
bilgilerin finansal tablo kullanıcılarına sunulması kamuyu
aydınlatma ilkesine göre banka ile ilgili değerlendirmelerin daha
gerçekçi yapılmasını sağlar.
Mevduatın gruplandırılmasına ilişkin olarak ilgili kurumlara
sorumluluk veren yasal bir düzenleme bulunması durumunda, banka
yukarıda belirtilen mevduat gruplandırmasını ilgili kurumların
yapmış olduğu düzenlemeleri de dikkate alarak genişletmek ve
finansal tablolarında sunmak zorundadır.
Madde 17 -
Yasal bir netleştirme (mahsup etme) hakkı mevcut olmadıkça ve ödeme
yapılması yoluyla kapatılma, aktif veya yabancı kaynakların geri
ödenmesine ve nakde dönüştürülmesine veya netleştirilmesine (mahsup
edilmesine) ilişkin bir beklentiyi açıkça içermedikçe, bilançoda
belirtilen herhangi bir aktif veya yabancı kaynakların tutarı, diğer
bir aktif veya yabancı kaynaklara ilişkin tutarın azaltılması
yoluyla tamamen yok edilemez veya hesaben kapatılamaz.
Madde 18-
Bir banka, finansal varlıklarına ve finansal yükümlülüklerine
ilişkin her bir kalemin gerçeğe uygun değerini finansal araçların
açıklanması ve sunumuna ilişkin Türkiye Muhasebe standardı ile
finansal araçların tahakkuku ve değerlemesine ilişkin Türkiye
Muhasebe Standartlarının öngördüğü şekilde açıklamalıdır.
finansal araçların tahakkuku ve değerlemesine ilişkin Türkiye
Muhasebe Standardı, finansal varlıklar için dörtlü bir sınıflandırma
getirmektedir. Bunlar;
-Krediler ve diğer alacaklar,
-Vadelerinin sonuna kadar elde tutulan menkul kıymetler ve bağlı
menkul kıymetler,
-Alım-satım amacıyla elde bulundurulan finansal varlıklar,
-Satılmaya hazır diğer finansal varlıklardır.
Banka, elde tuttuğu finansal varlıklarının gerçeğe uygun
değerlerini, en azından, yukarıda belirtilen dörtlü sınıflandırmaya
göre gösterir.
d) Bilanço Dışı Kalemleri Kapsamak Üzere Koşullu Borçlar, Koşullu
Aktifler ve Taahhütler
Madde 19 –
Banka aşağıda belirtilen koşullu borçlar ve taahhütleri TMS-19
Karşılıklar, Koşullu Borçlar, Koşullu Aktifler standardının
öngördüğü şekilde açıklar.
a) Önemli sayılabilecek bir cezayla veya giderle karşılaşma riski
dışında, bankanın kendi isteğiyle vazgeçememesi nedeniyle,
üstlendiği cayılamaz taahhütlerin nitelik ve tutarı;
b) Aşağıda belirtilenleri de içerecek biçimde, bilanço dışı
kalemlerden kaynaklanan koşullu borç ve taahhütlerin nitelik ve
tutarı:
i- Garanti ve kefaletler;
ii- Taahhütler;
iii- Döviz ve faiz oranı ile ilgili işlemler;
iv- Diğer yükümlülükler;
Madde 20–
TMS -19 Karşılıklar, Koşullu Borçlar ve Koşullu Aktifler standardı
genel olarak koşula bağlı yükümlülüklerin muhasebesi ve sunumuna
ilişkin esasları içerir. Bankalar diğer ticari işletmelerden tutar
olarak daha çok ve belirgin ve hacim olarak daha büyük olan
cayılabilir veya cayılamaz çok sayıda koşullu borçlar ve taahhütler
altına girdiklerinden ilgili standart hükümlerinin özellikle
bankalarca uygulanması zorunludur.
Madde 21–
Bankalar bilançolarında aktif veya yabancı kaynak olarak yer
almayan, koşullu borç ve taahhüt yaratan işlemler de yapmaktadırlar.
Bankaların faaliyetlerinin önemli bir kısmını oluşturan bilanço dışı
bu kalemlerin bankanın karşı karşıya kaldığı risklerin düzeyi
üzerinde önemli etkileri vardır: Örneğin bu borçlar ve taahhütler,
bilançodaki aktif ve pasiflere ilişkin finansal koruma sağlaması
bakımından, diğer riskleri arttırabilir veya azaltabilir. Bilanço
dışı kalemler müşteriler adına yürütülen işlemlerden veya bankanın
alım-satım pozisyonundan doğabilir.
Madde 22 -
Finansal tablo kullanıcıları, bankaların likiditesi ve sermaye
yeterliliği ile potansiyel zararlarının olasılığından kaynaklanan
riskleri değerlendirmek için bankanın yükümlülükleri ve cayılamaz
taahhütleri hakkında bilgi sahibi olmak isterler.
e) Aktifler ve Yabancı Kaynakların Vadeleri
Madde 23 -
Banka, bilanço tarihinde taraf olduğu çeşitli sözleşmelerde yer alan
vade tarihlerine kadar kalan süreleri temel alarak aktif ve yabancı
kaynaklarının uygun bir vade gruplaması yaparak analiz etmeli ve
finansal tablolarında açıklamalıdır.
Madde 24 -
Banka yönetiminin temel işlevlerinden biri de, aktif ve yabancı
kaynakların vadelerinin ve bunlara uygulanan faiz oranlarının
uyumlaştırılması ve/veya kontrollü olarak uyumsuzlaştırılmasıdır.
Yapılan işlemlere ilişkin koşulların sık olarak belirsizlikler
taşıması ve işlemlerin farklı türlerde olması nedeniyle bankalar
için vadeler ve faiz oranları bakımından tamamen uyumlu bir
pozisyona sahip olunması olağan bir durum değildir. Bu gibi durumlar
potansiyel olarak karı ve beraberinde zarar etme riskini de
arttırır.
Madde 25 -
Aktiflerin ve yabancı kaynakların vadeleri ve faiz ödenen yabancı
kaynaklardan vadesi dolanların makul bir maliyet ile yenilenme veya
değiştirilme gücü, bir bankanın likiditesinin ve faizler ile döviz
kurlarındaki değişmelerden kaynaklanan riskinin değerlendirilmesinde
önemli faktörlerdir.
Banka, likiditesinin değerlendirilebilmesi amacıyla en azından
aktiflerin ve yabancı kaynakların uygun vade grupları biçiminde
analizini yapmalı ve bu bilgiyi finansal tablo kullanıcılarına
açıklamalıdır.
Madde 26 -
Bankalarca aktif ve yabancı kaynak kalemlerinin vadelerine göre
gruplandırması ve belirli aktif ve yabancı kaynakların bu
gruplandırmalar kapsamına alınma yöntemleri, bankalar arasında
farklılıklar gösterebilir. Vade gruplandırmasında kullanılabilecek
dönemlere ilişkin örnekler aşağıdaki gibidir:
a) 1 aya kadar;
b) 1 aydan 3 aya kadar;
c) 3 aydan 1 yıla kadar;
d) 1 yıldan 5 yıla kadar; ve
e) 5 yıl ve daha uzun.
Dönemler, verilen krediler ve diğer alacaklarda olduğu gibi
genellikle bir yıla kadar olanlar ve bir yıldan fazla olanlar
şeklinde gruplandırılabilir. Geri ödemeler bir döneme yayıldığında,
bu ödemelere ilişkin taksitler; sözleşmede belirtilen, ödenmesi veya
tahsil edilmesi beklenen dönemlere dağıtılır.
Bankanın kabul ettiği vade dönemlerinin hem aktifler hem de yabancı
kaynaklar için aynı olması temel ilkedir. Bu koşul, vade uyumunun ve
bankanın diğer likit kaynaklarına bağımlılığının derecesini açıklar.
Madde 27 –
Vadelerin belirlenmesinde kullanılabilecek yöntemler aşağıdaki
gibidir:
a) Geri ödeme tarihine kadar kalan süre;
b) Başlangıçtan geri ödeme tarihine kadar olan süre,
c) Faiz oranlarının değişebileceği tarihe kadar kalan süre.
Bankanın likiditesinin değerlendirilmesindeki en iyi yöntem yukarıda
"a" şıkkında belirtilen yöntemi esas alan analizdir. Diğer taraftan
banka, finansal tablo kullanıcılarına banka fonlama ve işletme
stratejileri hakkında bilgi sağlamak için "b" şıkkında belirtilen
yöntemi kullanılabilir. Ayrıca bir banka, faiz oranı riskine hangi
ölçüde katlanmak zorunda olduğunu saptamak için "c" şıkkında
belirtilen yöntemi finansal tablolarındaki açıklamalara esas
alabilir. Yönetim, faiz oranı riskine ve bu riskin ne şekilde
yönetildiğine ve kontrol edildiğine ilişkin bilgiyi finansal tablo
dipnot ve eklerinde açıklayabilir.
Madde 28-
Bankalardaki mevduat istenildiği anda çekilebilir veya banka
tarafından kullandırılan krediler talep üzerine bankaya geri
ödenebilir. Buna karşın uygulamada, bu mevduat ve kredilerin,
çekilmeden ve geri ödenmeden devam ettirildiği görülmektedir. Böyle
durumlarda, fiili işlem tarihi, sözleşmedeki tarihten daha sonraki
bir tarihte gerçekleşmektedir. Bununla birlikte, bir bankanın aktif
ve yabancı kaynaklarına bağlı riskleri sözleşme tarihlerine göre
yansıtıldığından, sözleşmedeki geri ödeme süresi çoğunlukla fiili
işlem süresi olmamasına karşın, banka sözleşmede yer alan vadeleri
esas alarak yapacağı bir likidite analizini finansal tablolarında
sunmalıdır.
Diğer yandan, bankanın bazı aktiflerinin sözleşmeyle belirlenmiş bir
vade tarihi yoktur. Bu aktiflerin vadelerinin sona ereceğinin kabul
edildiği dönem, genellikle anılan aktiflerin gerçekleşmesinin
beklendiği tarih dikkate alınarak saptanır.
Madde 29 -
Bankacılık işlemlerinin normal akışı sırasında kısa sureli kaynaklar
para piyasalarından veya zorunluluk durumunda nihai kredi verme
mercii olan Merkez Bankasından sağlanabilir. Finansal tablo
kullanıcılarının, bir bankanın vade gruplandırmasına ilişkin
açıklamaları esas alarak yapacakları likidite değerlendirmesi,
bankalara sağlanabilen fonlar da dikkate alınarak bankacılık
uygulamalarına göre yapılır.
Vade gruplandırmasının finansal tablo kullanıcıları tarafından
tamamen anlaşılmasını sağlamak için, finansal tablolardaki
açıklamaların, geri ödemelerin kalan süre içinde yapılma olasılığına
ilişkin bilgilerle desteklenmesi gerekir. Bundan ötürü yönetim,
finansal tablo dipnot ve eklerinde, fiili dönemler ile farklı vade
ve faiz oranı durumlarına ilişkin risklerin ve pozisyonların nasıl
yönetildiğine ve kontrol edildiğine ilişkin bilgileri sağlayabilir.
f) Aktifler, Yabancı Kaynaklar ve Bilanço Dışı Kalemlere İlişkin
Yoğunlaşma Özelliklerine Göre Açıklanması
Madde 30 -
Bir banka aktif, pasif ve bilanço dışı kalemlerindeki önemli
yoğunlaşmaları açıklamalıdır. Bu tür açıklamalar coğrafi bölgeler,
müşteri, endüstri grupları veya içerdikleri diğer risk
yoğunlaşmalarına göre yapılmalıdır. Banka, ayrıca önemli net yabancı
para pozisyonlarına ilişkin tutarları da finansal tablo dipnot ve
eklerinde açıklamalıdır.
Madde 31 –
Bir banka aktiflerinin dağılımına ve borçlarının kaynaklarına
ilişkin önemli hususları açıklar. Bu açıklama, aktiflerinin paraya
dönüştürülmesi ve bankanın sağlayabileceği fonlardan kaynaklanan
potansiyel risklerin değerlendirilmesi bakımından önemli bir
göstergedir. Bilanço dışı kalemlere ilişkin benzer analiz ve
açıklamaların yapılması da önemlidir. Bu tür açıklamalar coğrafi
bölgeler, müşteri ve endüstri grupları veya bankanın koşullarının
gerektirdiği diğer risk yoğunlaşmaları şeklinde yapılmalıdır.
Coğrafi bölgeler, ülkeleri, ülke gruplarını veya bir ülkedeki
bölgeleri kapsar. Müşterilere ilişkin açıklamalar ise sektörler
bazında olmak üzere, merkezi ve yerel yönetimler, diğer kamu kurum
ve kuruluşları, ticari işletmeler seklinde gruplandırılabilir. Bu
tür açıklamalar TMS-11 Finansal Bilgilerin Bölümlere Göre
Raporlanması standardının öngördüğü bilgilere ek olarak yapılır.
Madde 32 -
Bankalarca net yabancı para pozisyonlarının açıklanması kur
değişimlerinden kaynaklanan zarar riskini de gösterir.
g) Kredilerden ve Diğer Alacaklardan Doğan Zararlar
Madde 33 -
Bankalar finansal tablolarında aşağıdaki hususları açıklamalıdır:
a) Tahsil edilemeyen kredilerin ve diğer alacakların gider
yazılmasına ve aktiften silinmesine ilişkin esasları açıklayan
muhasebe politikası;
b) Kredilerden ve diğer alacaklardan doğan zararlara ilişkin dönem
içinde ayrılan karşılıklarda meydana gelen hareketlerin ayrıntıları
aşağıdaki şekilde açıklanır:
i- Tahsil edilemeyen kredilere ve diğer alacaklara ilişkin karşılık
giderleri,
ii- Dönem içinde aktiften silinen kredi ve diğer alacaklara ilişkin
olarak gider yazılmış tutar,
iii- Cari dönem içinde veya daha önceki dönemlerde aktiften silinen
krediler ve diğer alacaklardan bankaya geri ödenenlerden gelir
yazılan tutarlar,
iv- İptal edilen karşılıklara ilişkin dönem içinde gelir yazılan
tutarlar.
c) Kredilerden ve diğer alacaklardan doğan zararlara ilişkin ayrılan
karşılıkların bilanço tarihindeki toplam tutarı;
d) Bilançoda yer alan tasnif edilmiş krediler ve diğer alacaklardan
faiz tahakkuk ettirilmeyenlerin toplam tutarı ve bu tür krediler ve
diğer alacakların defter değerinin belirlenmesine ilişkin esaslar.
Madde 34 –
Genel veya özel amaçlı karşılıklar dışında dönem net karından
ayrılan diğer ek karşılıklar tutarı özkaynaklar hesap grubunda
gösterilir. Bu ek karşılıklarda meydana gelen herhangi bir azalış
yine özkaynaklara yansıtılacak ve dönem kar veya zararının
saptanmasında dikkate alınmayacaktır.
Madde 35 -
Bankaların normal faaliyetleri sırasında krediler ve diğer
alacaklarının kısmen veya tamamen tahsil edilemediği durumlarda
zarara uğramaları kaçınılmazdır. Bu zararlar için bankaca ayrılan
karşılıklar gider kabul edilerek finansal tablolarda "özel
karşılıklar" başlığı altında krediler ve diğer alacakların altında
bir indirim kalemi olarak gösterilir. Kredi portföyünde ve diğer
alacaklar arasında tutarı kesinlikle belirlenmemiş olup, finansal
sektördeki duruma göre istatistiksel ölçüm yöntemleri ve geçmiş yıl
deneyimleri ile belirlenen potansiyel zararlar için de "genel
karşılıklar" ayrılır. Bu özel ve genel karşılıklar finansal
tablolarda kredi ve diğer alacakların bir indirim kalemi olarak yer
alır.Bu özel ve genel karşılıkların değerlemesinde birbirini izleyen
dönemlerde tutarlılık kavramına uyulur.
Madde 36 -
Bankalar, kredi kullananlar ile diğer borçluların belli bir dönemden
daha fazla süre için anapara veya faizi ödemekte zorlanması
durumunda, bu kredi ve alacaklarına faiz tahakkuk ettirmeyebilir.
Banka, bilançodaki faiz tahakkuk ettirmediği krediler ve diğer
alacakların toplam tutarını ve bu tür krediler ve diğer alacakların
değerlemesinde kullandığı esasları finansal tablolarında
açıklamalıdır. Banka, bu tür kredilere ve diğer alacaklara ilişkin
faiz tahakkuk ettirilmemesinin gelir tablosuna olan etkisini
açıklar.
Madde 37 –
Banka tahsil edilme olanakları tamamen ortadan kalkmış kredilerinin
ve diğer alacaklarının aktiften silinmesi hususundaki izlediği
politikaları finansal tablolarında açıklamalıdır.
h) Genel Bankacılık Riskleri
Madde 38 -
TMS-19 Karşılıklar, Koşullu Borçlar ve Koşullu Aktifler standardı
hükümleri kapsamında yapılması gereken tahakkuklara ek olarak;
bankalar, gelecekteki zararları ve öngörülemeyen diğer risk veya
koşullu yükümlülükleri de içeren genel bankacılık risklerine ilişkin
olarak ayrılan karşılıklar, dönem net karından ayrılmalı, finansal
tablolarda özkaynaklar hesap grubunda ayrı bir kalem olarak
gösterilmelidir. Bu ek karşılıklarda meydana gelen herhangi bir
azalış yine özkaynaklara yansıtılacak ve dönem kar veya zararının
saptanmasında dikkate alınmayacaktır.
Madde 39 -
Dönem net karı veya zararının oluşmasında aşağıdaki kalemlerin
finansal tablo dipnot ve eklerinde açıklanmadığı durumlarda, gelir
tablosu bankanın performansına ilişkin konuyla ilgili ve güvenilir
bilgileri sunamaz.
a) Genel bankacılık riskleri ve koşullu işlemler için ayrılmış
tutarlar,
b) İptal edilen karşılıklara ilişkin tutarlar.
Aynı şekilde bilançoda da olduğundan daha fazla tutarda gösterilen
borçların veya olduğundan daha az gösterilen aktiflerin veya
açıklanmamış tahakkukların ve karşılıkların bulunduğu durumlarda,
bilanço bir bankanın finansal durumuyla ilgili ve güvenilir bilgi
sağlayamaz.
ı) Teminat Olarak Bağlanan Aktifler
Madde 40 -
Banka teminata bağlanmış borçlarının toplam tutarını ve teminat
olarak verilen aktiflerinin niteliğini ve defter değerini finansal
tablo dipnot ve eklerinde açıklamalıdır.
Madde 41 -
Bankalar, mevzuat hükümleri veya finansal gelenek gereği mevduatın
ve diğer yükümlülüklerin likidite riski bakımından korunması veya
güvence altına alınması amacıyla varlıklarını teminata verme
durumunda bırakılmışlarsa veya bu konuda mevduat munzam karşılıkları
gibi yasal bir yükümlüğe tabi tutulmuşlar ise, bu durum bir bankanın
finansal durumunun değerlendirilmesinde önemli bir faktör olarak
kabul edilmeli ve finansal tablolarda açıklanmalıdır.
j) Saklama, Emanetçilik ve Fon Yönetimi Faaliyetleri
Madde 42 -
Bankalar, genelde, kişiler, fonlar, vakıflar, sandıklar ve diğer
kuruluşların adına yeddi emin olarak davranarak veya diğer güvene
dayalı benzeri imkanlar sunarak çeşitli varlıkları saklama amacıyla
emanetlerinde tutarlar veya yönetmek amacıyla plase ederler. Bu
yedieminlik görevi veya benzeri statü bankalara mevzuat çerçevesinde
bir yükümlülük şeklinde verilmiş ise, bu varlıklar bankaya ait
değildir. Bu nedenle, söz konusu varlıklar bankanın bilançosunda
gösterilemezler. Eğer banka önemli ölçüde fonların yönetilmesi
faaliyetinde bulunmakta ise, bu durumun ve bu faaliyetlerin
detayının, bankanın güvene dayalı yükümlülüklerinde başarısızlığa
uğraması durumunda bankanın potansiyel yükümlülüklerini göstermesi
bakımından açıklanması gerekir. Bu nedenle, fonların yönetilmesi
faaliyetleri, finansal tabloların değerlendirilmesi bakımından
güvenceli saklama fonksiyonunun kapsamına dahil değildir.
k) İlişkili Taraflarla İşlemler
Madde 43 -
İlişkili tarafların açıklanmasına ilişkin Türkiye Muhasebe
Standardı, aralarında ilişki bulunan tarafların ilişkilerinin ve
raporlamayı yapan kuruluş ile ilişkili taraflar ile olan
işlemlerinin sunulmasına yöneliktir. Mevzuat hükümleri ve/veya
düzenleme ve denetim otoriteleri bankaların ilişkili taraflar ile
işlem yapmalarını yasaklayabilir veya sınırlayabilir. Anılan
standart, özellikle bu tür işlemlerine izin verilen bir bankanın
finansal tablolarının raporlanması ya da sunulması ile ilgilidir.
Madde 44 -
İlişkili taraflarla yapılan belirli işlemler, ilişkili olmayan
taraflarla yapılan işlemlerle karşılaştırıldığında daha farklı
koşullarda gerçekleştirilebilir. Örneğin, bir banka ilişkili bir
tarafa, aynı koşullara sahip ilişkili olmayan diğer tarafa
sağlamayacağı koşullarla kredi kullandırabilir veya mevduat kabul
edebilir. Formaliteden kaçınma, farklı tutar ve oranların
uygulanması vb. İlişkili taraflarla işlemler, bankanın normal
faaliyetlerinden doğması durumunda bile, bu tür işlemlerle ilgili
bilgiler finansal tabloları kullananlar için gerekli olup, bu
bilgilerin sunumu ilişkili tarafların açıklanmasına ilişkin Türkiye
Muhasebe Standardında öngörülmüştür.
Madde 45 –
İlişkili taraflarla işlemler yapmaya başlayan bir banka, finansal
tablolarının anlaşılması için gerekli olan, ilişkili taraflarla
ilişkisinin niteliğine, işlem türlerine ve söz konusu işlemlerin
unsurlarına ait açıklamasını ve sunumunu finansal tabloların dipnot
ve eklerinde yapmalıdır.
İlişkili tarafların açıklanmasına ilişkin Türkiye Muhasebe Standardı
gereği olağan bir şekilde açıklanması gerekli unsurlar, bankanın
ilişkili tarafları kredilendirme politikası ile ilişkili taraf
işlemlerinin aşağıdakilerle karşılaştırmalı tutarını ve bunlar
içindeki pay oranını kapsar:
a) Dönem başı ve sonunda hesaplarda yer alan krediler, diğer
alacaklar, menkul kıymetler, mevduat, temin edilen krediler,
garantiler ve banka kabulleri gibi temel kalemlerin toplam tutarları
ile bunlara ilişkin olarak dönem işinde meydana gelen değişimler ve
geri ödemelere ilişkin açıklama ve gösterimler;
b) Her bir ana gelir türü ile faiz giderleri, ödenen ücretler ve
komisyonlara ilişkin tutarlar:
c) Dönem içinde krediler ve diğer alacaklardan doğan zararlar için
ayrılan karşılık giderleri ile bilanço tarihindeki karşılık
tutarları;
d) Cayılamaz koşullu taahhütler ve yükümlülükler ile bilanço dışı
işlemlerden doğan kalemlere ilişkin tutarlar.
V- YÜRÜRLÜK TARİHİ
Madde 46–
Bu Türkiye Muhasebe Standardı 1 Ocak 2002 tarihinde yürürlüğe girer. |
|
