Ana Sayfa

Meslek Hukuku

Vergi Hukuku

Ticaret Hukuku

İktisat Teorisi

Maliyet Muhasebesi

Mali Analiz

Muhasebe Denetimi

SMMM Görüntülü DVD

SMMM Dersleri

Evrak Listesi

Sınav Tarihleri

Sınav Soru ve Cevapları

SMMM Soru Dağılımı

SMMM Staja Başlama Kitapları

SMMM Yeterlilik Kitapları

 

SMMM 5510 SGK Konu Özeti  SMMM İş Sözleşmesi Çeşitleri

İŞ SÖZLEŞMESİ ÇEŞİTLERİ
Yürürlükten kaldırılan 1475 Sayılı İş Kanununun da tanımı yapılmayan iş sözleşmesinin tanımı 10 Haziran 2003 tarihinde yürürlüğe giren 4857 Sayılı yeni “İş Kanunu”nda yapılmış bulunmaktadır. İşçi ve işveren arasında yapılan iş sözleşmesinin bir tarafı olan işçi, işverene karşı bir işin görülmesini, işverende görülen iş karşılığı belli bir ücret ödemesini taahhüt etmektedir. Bir yıldan fazla süreli iş sözleşmeleri ile takım oluşturan iş sözleşmelerinin yazılı yapılması zorunlu bulunuyor. iş sözleşmelerini çeşitli kriterlere göre gruplandırılabiliyor.

İş sözleşmeleri süre açısından;

- Belirli süreli,

- veya belirsiz süreli olarak düzenlenebiliyor.

Belirli süreli İş Sözleşmesi
Belli bir süre konan sözleşmeler, belirli süreli iş sözleşmelidir. 4857 Sayılı İş Kanunu’nun 11’nci madde hükmüne göre; Belirli süreli işlerde veya belli süreli işin tamamlanması, ya da, belli bir olgunun ortaya çıkması gibi, objektif koşullara bağlı olarak işveren ile, işçi arasında yazılı şekilde yapılan iş sözleşmesi belirli süreli iş sözleşmesidir. Belirli süreli iş sözleşmeleri, esaslı bir neden olmadıkça, birden fazla üst üste (zincirleme) yapılamıyor. Aksi halde, iş sözleşmesi baştan itibaren belirsiz süreli sözleşme sayılıyor (Yargıtay öteden beri, zincirleme olarak yapılan belli süreli iş sözleşmelerini, belirsiz süreli iş sözleşmesi olarak değerlendirmektedir.). Ancak, esaslı nedene dayanan zincirleme iş sözleşmeleri belirli süreli olma özelliğini koruyor.

Belirli süreli iş sözleşmesi ile çalıştırılan işçi, ortada haklı bir neden olmadıkça belirsiz süreli iş sözleşmesi ile çalıştırılan emsal işçilere göre farklı işleme tabi tutulamıyor (4857 S.K.Md.12)

Belirli süreli iş sözleşmesi öngörülen sürenin bitmesi ile kendiliğinden sona erer.

Belirsiz süreli iş sözleşmeleri

İş ilişkisinin belli bir süreye bağlı olarak yapılmadığı yani, işçi ve işverenin sözleşmeye herhangi bir süre koymadığı iş sözleşmeleri, belirsiz süreli sözleşme sayılıyor. Belirsiz süreli iş sözleşmesi ile çalışanlar o işyerinin kadrolu, yani, devamlı çalışanı durumundalar. İş sözleşmesinde süre belirlenmemiş olduğundan, iş sözleşmesi haklı bir nedenle fesih edilmedikçe veya işyerinin kapanması vb. sebepler dışında, işçi emekli olana kadar çalışma hakkına sahip bulunuyor.

İş sözleşmelerinin çalışma süreleri açısından ayırımı

İş sözleşmeleri çalışma süreleri açısından da ayırıma tabi tutulabiliyor. Nitekim İş Yasasına göre, iş sözleşmelerini içerdiği çalışma süreleri açısından;

- Tam süreli,

- Kısmi süreli,

- Deneme süreli,

- Ya da diğer türde oluşturulabiliyor.

Tam Süreli İş Sözleşmeleri
İşçinin normal haftalık çalışma süresinden daha az belirlenmeyen sözleşmeler tam süreli iş sözleşmeleri olarak niteleniyor. Tam süreli iş sözleşmelerinde işçi, İş Kanunu’nun genel esaslarınca belirlenen haftalık 45 saatlik çalışma saatini çalışmak durumundadır.

Kısmi süreli iş sözleşmeleri
Yürürlükten kaldırılan 1475 sayılı yasada tam gün çalışma esası benimsenmiş olduğundan, kısmi süreli çalışma yasada yer almamıştı. Kısmi süreli çalışmayla ilgili eski yasadaki boşluk yargı kararları ile doldurulmuştu. 4857 Sayılı İş Kanunu’nun 13’ncü maddesi ile, kısmi süreli çalışma, iş kanunu kapsamına alınmış bulunuyor. Yasa’da Kısmi Süreli iş sözleşmesi; işçinin normal haftalık çalışma süresinin, tam süreli iş sözleşmesiyle çalıştırılan işçiye nazaran önemli ölçüde daha az belirlenmiş olan iş sözleşmeleri olarak tanımlanmıştır. Kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçiler, iş yasasınca koruma altına alınarak, tam süreli iş sözleşmesiyle çalışanlardan ayrı işleme tabi tutulması önlenmiş bulunmaktadır. Kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalıştırılan işçi, ayırımı haklı kılan bir neden olmadıkça, salt iş sözleşmesinin kısmi süreli olmasından dolayı, tam süreli iş sözleşmesiyle çalıştırılan emsal işçiye göre farklı işleme tabi tutulamıyor. Kısmi süreli çalışan işçinin ücret ve paraya ilişkin bölünebilir menfaatleri, tam süreli emsal işçiye göre çalıştığı süreye orantılı olarak ödeniyor. İşyerinde çalışan işçilerin niteliklerine uygun açık yer bulunduğunda kısmi süreliden tam süreliye, tam süreliden kısmi süreliye geçirilme istekleri, işverence dikkate alınıp ve boş yerlerin doldurulması benimsenmiş bulunuyor. Büyük işyerlerinde, kasiyerlik, önmuhasebe, tahmil-tahliye danışmanlık vb. işlerde yaygın olarak uygulanmakta olan, kısmi süreli çalışmanın İş Yasası kapsamına alınması, genellikle bu tür işlerde çalışan, öğrenci, emekli, ev kadını vb.’lerin haklarını koruma adına da olumlu karşılanmış bulunuyor.

Çağrı üzerine çalışmaya dayalı kısmi iş sözleşmesi
Yeni İş Yasası, işçiye ihtiyaç duyulduğu zaman çağrılarak iş yaptırılmasına imkan veriyor. Yazılı olarak düzenlenen sözleşme ile; işçinin yapmayı üstlendiği işle ilgili olarak kendisine ihtiyaç duyulması halinde, iş görme edimini yerine getirileceğinin kararlaştırıldığı iş sözleşmesi “Çağrı üzerine çalışmaya dayalı kısmi süreli iş sözleşmesidir” (4857 S.K.Md.14).

İşçinin haftada, ayda veya yılda ne kadar süre ile çalışacağı sözleşmede belirlenmediği takdirde, haftalık çalışma süresi 20 saat olarak kararlaştırılmış sayılıyor. Bu şekilde çağrı üzerine çalıştırılmak için belirlenen sürede işçi çalıştırılsın veya çalıştırılmasın belirlenen ücrete hak kazanıyor.

İşçiden iş görme borcunu yerine getirmesini çağrı yoluyla isteme hakkına sahip olan işveren, aksi kararlaştırılmadığı sürece, bu çağrıyı, işçinin çalışacağı zamandan en az 4 gün önce yapmak zorunda bulunuyor. İşverenin bu süreye uygun olarak yaptığı çağrı üzerine işçi sözleşmede belirtilen iş görme edimini yerine getirmekle yükümlü bulunuyor. Sözleşmede günlük çalışma saati belirlenmemişse, işveren, her çağrıda işçiyi günde üst üste en az dört saat çalıştırmakla yükümlü bulunuyor.

Deneme Süreli İş Sözleşmesi

İş sözleşmesinin tarafları olan işveren ve işçinin, iş sözleşmesine en fazla iki ay süreli bir deneme kaydı koymaları mümkün bulunuyor. Ancak, deneme süresi toplu iş sözleşmeleriyle 4 aya kadar uzatılabiliyor. Sözleşmede deneme süresi kaydı bulunan sözleşmeler, “deneme süreli iş sözleşmeleri” olarak niteleniyor.

Deneme süresi içinde taraflar iş sözleşmesini bildirim süresine gerek olmaksızın ve tazminat ödemeksizin feshedebiliyorlar. Ancak, bu durumda işçinin çalıştığı süreler için ücreti ve diğer hakları saklı kalıyor. Yani, işveren ücret ve diğer yükümlülüklerini yerine getirmek zorunluluğunda.

Takım sözleşmesi ile oluşturulan iş sözleşmeleri
Yeni iş yasasının 16’ncı madde hükmüne göre; birden çok işçinin meydana getirdiği bir takımı temsilen, takım kılavuzu sıfatıyla bu işçilerden biri ile, işverenin yapmış olduğu sözleşmeye “takım sözleşmesi” deniyor.

Takım sözleşmelerinin süresi ne olursa olsun yazılı olarak yapılması gerekli. Takım sözleşmesinde, takımın üyesi olan her işçinin ayrı ayrı kimlik bilgilerine ve alacağı ücrete yer verilmesi de zorunlu bulunuyor.

Takım da bulunan işçinin işe başlamasıyla birlikte, o işçi ile takım sözleşmesindeki şartlarda iş sözleşmesi düzenlenmiş sayılıyor. Ancak; takım sözleşmesi hakkında Borçlar Kanununun 110’ncu maddesi hükmü de uygulanıyor.

Takım sözleşmesine göre çalışan işçileri, işveren tarafından işçinin kendisine ödeniyor. Takım kılavuzu sıfatıyla sözleşme akdedilen işçi için, diğer işçilerin ücretlerinden işe aracılık veya benzeri bir nedenle herhangi bir kesinti yapılması da söz konusu değil.
 

Mustafa Kemal Paşa Mah. İstiklal Cad. No:48/1 İstanbul/AVCILAR
0 212 428 23 21 - 0212 428 23 39