|
|
Meslek Hukuku Konu Özeti
Meslek İle ilgili Sırlar
Özet
Son yıllarda ülkemizde yaşanan olumsuzluklar etik ve güven
problemini ortaya çıkarmıştır. Muhasebe mesleğinde etikle ilgili
olarak Amerika Sertifikalı Kamu Muhasebecileri Enstitüsü (AICPA),
Uluslararası Muhasebeciler Federasyonu (IFAC), Maliye Bakanlığı,
Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali
Müşavirler Odalar Birliği (TÜRMOB), Sermaye Piyasası Kurulu ve İç
Denetçiler Enstitüsü tarafından çeşitli düzenlemeler yapılmıştır.
Makale bu düzenlemeleri incelemeyi amaçlamıştır.
Anahtar Kelimeler: Etik, Muhasebe Mesleği
ARRANGEMENTS RELATED WITH ETHICS IN ACCOUNTANT PROFESSİON
Abstract
Negative situations, lived in Turkey in last years, has exposed
ethics and trust problems. Different arrangement has been made about
ethics in accountant profession by American Institute of Certified
Public Accountants, International Federation of Accountants
Committee, Ministry of Finance, Union of Chambers of Certified
Public Accountants of Turkey, Capital Market Committee and The
Institute of Internal Auditors.
It is aimed to determine this arrangements in this article.
Keywords: Ethics, Accountant Profession
1.GİRİŞ
Toplum tarafından uyulması zorunlu olan kuralların yasalara
bağlanması gerekir. Ancak ahlaki değerlere ilişkin kuralların
yasalara bağlanması oldukça zordur. Çünkü aldatma, çalma ve
dolandırma gibi kurallar yasaya bağlanabilirken nitelikleri
itibariyle doğruluk, fazilet ve fedakarlık gibi değerlerin yasalara
bağlanması neredeyse imkansızdır.
Meslek etiği, mesleki faaliyetlerin sürdürülmesi aşamasında ahlaki
ve mesleki ilkelere göre hareket etme disiplini olarak kabul edilir.
Muhasebe mesleğini düzenleyen mevzuatlarda meslek etiği ayrıca
düzenlenmemiş ancak bağımsızlık, tarafsızlık, dürüstlük,
güvenilirlilik, mesleki özen ve titizlik, reklam yasağı ve sır
saklama gibi genel anlamda etikle ilgili uyulması gereken kurallar
belirlenmiştir. Bu bağlamda muhasebe mesleğinde etik kavramından söz
ederken yasaların yanında mesleki davranışı belirleyen kuralların
önem taşıdıkları görülmektedir.
Herhangi bir mesleğin ifasında meslek elemanları mesleki etiğe ne
kadar bağlı kalırlarsa o mesleğe olan güven ve saygınlık o kadar
artacaktır.
2. ETİK KAVRAMI VE MUHASEBE MESLEĞİNDE ETİK
2.1. Etiğin Tanımı
Etik insanlar arasındaki ilişkilerde iyi veya kötü, doğru veya
yanlış kavramlarının temelini araştıran felsefi bir anlayıştır.
Etiği ahlak kavramını da içine alan felsefi bir disiplin olarak
tanımlamak mümkündür(Kotar, 1997; 65). Etik davranış, doğru ile
yanlışı ayırarak, doğruyu seçme ve ahlaklı davranma yoludur. Ahlaklı
davranış da bireylerin toplum tarafından iyi, güzel ve doğru kabul
ettikleri bir takım kurallara uygun davranmaktır(Güredin, 1997;
116).
Uluslararası Muhasebeciler Federasyonu’nun (IFAC) 8 numaralı taslak
bildirisi etikle ilgili aşağıdaki faktörleri önermektedir(Selvi,
2000 ;60).
*Etiğin tanımı insan eylemleriyle ilgilidir ve bu, davranıştır.
*Bireyler kendi davranışları hakkında bir yargıya varabilirler.
Karar verme ve seçme hakkını kullanırlar.
*Eylemler hakkındaki yargılara dayanan ahlaki prensipler ki: bazı
değer yargılarına yol gösterici sistem önerir.
2.2. Muhasebe Mesleğinde Etik
Muhasebenin en önemli görevlerinden biri ilgili kişilere doğru ve
güvenilir bilgiler sunmaktır. Sunulan finansal bilgiler doğru ve
güvenilir değilse bu bilgileri kullananlar sağlıklı kararlar
alamazlar ve muhasebe sisteminden beklenen fayda sağlanamaz.
Muhasebenin bilgi sunma işlevi göz önüne alındığında muhasebe
mesleğinde etik; meslek mensuplarınca kanunlara ve toplumun değer
yargılarına uygun, güvenilir bilgilerin sunulmasıdır (Baş, Özocak,
2001; 195-196).
2.2.1. Muhasebe Mesleğinde Etiğe Duyulan Gereksinim
Doğru ve güvenilir bilginin sunulmasını sağlayacak olan, meslek
mensubunun ahlak anlayışıdır. Bilgiyi sunan meslek mensubu olduğuna
göre onun göstereceği ahlaki veya gayri ahlaki tutum ve davranış
bilgi kullanıcılarını etkileyecektir.
Meslek mensubu devletten topluma, mesleki kuruluşlardan müşterilere
kadar çok geniş bir alanda sorumlulukları olan kişidir. Meslek
mensubu edinmiş olduğu bilgi ve deneyimini, bunu talep edenlere
ilgili yasaların ve mesleki kuruluşların öngördüğü sınırlar
çerçevesinde sunmalıdır. Meslek mensubu bu görevi yerine getirirken
zaman zaman ahlak kurallarıyla çelişkiye düşebilir. Bunun için ahlak
açısından ortaya çıkan bu problemleri gidermede meslek ahlakı önemli
bir rol oynar. Kısaca muhasebe mesleğinde etik son derece önemlidir
(Tükenmez, Kutay, ty; 443).
2.3.Meslek Mensubunda Bulunması Gereken Özellikler
Meslek mensuplarının meslek onuruna yakışır şekilde hareket
edebilmeleri için iyi bir yeteneğe sahip olmaları gerekir. Bu
yeteneğe ulaşmada en önemli unsur iyi bir mesleki eğitime ve
deneyime sahip olmaktır.
Toplum meslek mensubundan güvenilir bilgiler sunmasını bekler.
Muhasebe mesleğinin kamu yararına hizmet vermesi nedeniyle meslek
mensubunda topluma karşı sorumluluk duygusunun gelişmiş olması
gerekir. Bu gelişimi sağlayacak olan, meslek mensubunun etik
anlayışı olacaktır. Bu bağlamda meslek mensubunda bulunması gereken
en önemli özellikler; dürüstlük, güvenilirlik, tarafsızlık, sır
saklama, mesleki özen ve titizlik, sosyal sorumluluk ve
bağımsızlıktır (Akbulut, 1998; 126).
2.3.1. Dürüstlük
Muhasebe kamu yararına olan bir hizmettir. Bunun için meslek
mensubu kamuyu aldatıcı davranışlarda bulunamaz. Muhasebe mesleğinde
güveni sağlayacak olan meslek mensubunun dürüst olmasıdır. Türkiye
Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odalar
Birliği (TÜRMOB) tarafından yayınlanan mecburi meslek kararı madde
16’da “ruhsatlı meslek mensupları mesleğe uygun olmayan
davranışlarda bulunamaz” denilmiştir. Bu da dürüstlügün meslek etigi
açisindan önemini göstermektedir.
2.3.2. Güvenirlilik
Muhasebe bilgi sisteminin güvenilir olmasi yönetime dogru karar
almasinda yardimci olacaktir. Işletmede mevcut güvenilir bir iç
kontrol sistemi, muhasebe kayitlarinin dogrulugunu ve
güvenirliligini artiracak, diş raporlamaya da büyük katki
saglayacaktir. Bu baglamda güvenirlilik muhasebe mesleginde önemli
kriterlerden bir tanesidir. Meslek mensubunun başariya ulaşabilmesi
güvenilir olmasina baglidir (Erdogan, 1994; 17).
Mecburi Meslek Karari madde 7’ye göre, Ruhsatlı Serbest
Muhasebeciler, Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali
Müşavirler gerçekleri bilerek saptıramazlar ve 3568 sayılı kanunun
2. maddesinde unvanına göre yetkili olduğu işleri yaptığı sürece,
düşüncelerini başkalarına bağlı kılamazlar; işlerini dürüstlük,
güvenilirlik ve tarafsızlık içinde yürütürler. Meslek mensubu, kendi
düşüncesiyle ve yargısıyla oluşan yorumu destekleyen yeterli dayanak
bulduğu sürece, vergi kanunlarının ve diğer yasaların
yorumlanmasında müşteri yararını gözetir.
2.3.3.Tarafsızlık
Muhasebe bilgisinden etkilenen kesimin gittikçe büyümesi
tarafsızlığın önemini daha da artırmaktadır. Ülkemizde özellikle
sermaye piyasasının gelişmesinden sonra, işletmelerle ilgilenenlerin
sayısı artmıştır Bu durum meslek mensuplarınca tarafsızlık ilkesinin
benimsenmesini adeta bir zorunluluk haline getirmiştir. 3568 sayılı
kanunun amacına baktığımız zaman da tarafsız bilgi üretmenin önemi
görülmektedir. Söz konusu Kanunun 2. maddesinde kanunun amacı şu
şekilde açıklanmıştır; “Kanunun amacı, işletmelerde faaliyetlerin
sağlıklı ve güvenilir bir şekilde işleyişini sağlamak, faaliyet
sonuçlarını ilgili mevzuat çerçevesinde denetlemeye ve
değerlendirmeye tabi tutarak gerçek durumu ilgililerin ve resmi
makamların kullanımına tarafsız bir şekilde sunmaktır”. Bu bağlamda
meslek mensubu çıkar çatışmasından uzak, tarafsız bir tavır
sergilemek ve buna uygun bilgiler üretmek zorundadır. Ancak meslek
mensubunun müşterisinin çıkarları ile devletin, toplumun ve meslek
kuruluşlarının çıkarları arasında bir ikilem yaşamaması mümkün
değildir. Meslek mensubu müşteri çıkarlarını göz ardı ederse rekabet
koşullarında işini kaybedecek; devletin çıkarını korumazsa da devlet
tarafından cezalandırılacaktır. Bunun için meslek mensubu ilgili
gruplar arasında optimum bir denge kurmak zorundadır (Çiçelek,
Durukan, 1997; 132).
2.3.4.Sır Saklamak
Diğer mesleklerde olduğu gibi muhasebe mesleğinde de meslek
mensubu müşterisinin dışarıya açıklamasını istemediği bilgileri onun
izni olmaksızın açıklayamaz. Mecburi meslek kararı madde 10’da sır
saklama ile ilgili şu hüküm getirilmiştir; “Ruhsatlı meslek
mensupları mesleki faaliyetleri sırasında müşterisiyle ilgili
edindiği bilgileri ve sırları müşterisinin izni olmadıkça mesleki
faaliyetleri son bulsa bile açıklayamazlar. Ruhsatlı meslek
mensupları sır saklama kuralına yardımcılarının da uymasını
sağlamakla yükümlü olup, aksine davranan yardımcılarını bir daha
çalıştıramazlar ve meslektaşlarını bu kişiler hakkında
bilgilendirmeleri gerekir”. 3568 sayılı Kanunun 43. maddesinde ise
meslek mensupları ve bunların yanında çalışanların işleri
dolayısıyla öğrendiklerini ifşa edemeyecekleri belirtilmiş ve suç
teşkil eden hallerin yetkili mercilere duyurulması mecburiyeti
getirilmiştir. Ayrıca adli veya idari her türlü soruşturmanın
birinci fıkra hükmü dışında olduğu ve tanıklığın sırrın ifşası
sayılmayacağı hükme bağlanmıştır. Sır saklama özellikle meslek
mensuplarının ayrıldığı şirketin rakip şirketine geçmesi durumunda
bazı bilgilerin yeni şirketin menfaatine kullanılmasını eski şirkete
haksız yere vereceği zararı önlenmesi açısından önemlidir.
2.3.5.Bağımsızlık
Meslek mensubu görevini yerine getirirken bağımsızlık ilkesinden
ödün veremez. Nitekim 03.01.1990 tarihinde 20391 sayılı Resmi
Gazetede yayınlanan Çalışma Usul ve Esaslar Hakkındaki Yönetmeliğin
9. maddesine göre; meslek mensupları çalışmalarını kendi
sorumlulukları altında tam bir bağımsızlıkla yürütürler. Bağımsızlık
mesleğin temeli ve vazgeçilmez bir unsurudur. Meslek mensupları
bağımsızlıklarına gölge düşürecek ilişkilerden kaçınmalıdır.
Bağımsızlığı ve tarafsızlığı belirleyen nitelikler şunlardır;
*Meslek ve iş ilişkilerinde dürüst davranmak,
*Meslek ve iş yargılamalarında tarafsız olmak,
*Yapamayacağı bir işi kabul etmemek veya yapmaya çalışmamak,
*Mesleğin gerektirdiği bilgileri teknik ve standartlar olarak
taşımak.
Bağımsızlık ve tarafsızlık şu durumlarda tehlikeye girer;
*Bir işletmeye dayanmak,
*Bir işletmeden sürekli ve düzenli olarak önemli miktarda ücret
almak,
*Müşteri ile olan ilişkilerinde borç alıp vermek,
*Çeşitli, abartılı promosyon veya armağan almak,
*Davalı olma durumu, mahkemeye verme tehdidi,
*Hizmet verdiği işletmeye önceden/sonradan katılmak,
*Müşteri işletmeye başka hizmetler sağlamak,
*Aile ve diğer kişisel ilişkiler kurmak.
2.3.6.Sosyal Sorumluluk
Muhasebe ile ilgili taraflara yanıltıcı bilgi verilmemesi sosyal
sorumluluk kavramının özünü oluşturur. Kamuyu aydınlatma zorunluluğu
sosyal sorumluluk kavramının gerekliliğinden ortaya çıkmıştır.
3568 sayılı yasaya göre meslek mensubu mesleği icra ederken kamuya
ve devlete karşı sorumluluk duygusu içinde hareket etmek zorundadır.
Çalışma Usul ve Esaslar Hakkındaki Yönetmeliğin 8. maddesinde sosyal
sorumluluk başlığı altında şu açıklamalara yer verilmiştir; “Meslek
mensupları mesleği icra ederken topluma ve devlete karşı sorumluluk
taşırlar. Meslek mensupları ilgili yönetmelik çerçevesinde ve
mesleki eğitimde birbirlerine her türlü bilgiyi vermek ve aktarmak
zorundadırlar. Mesleğin gelişmesi ve sağlam temellere oturtulması
için aralarında gerekli dayanışmayı kurarlar”.
3. MUHASEBE MESLEĞİNDE ETİKLE İLGİLİ DÜZENLEMELER
3.1. Uluslararası Alandaki Düzenlemeler
Başta ABD olmak üzere uluslararası alanda muhasebe mesleğinde
etikle ilgili çalışmalar üç başlık altında toplanabilir(Sözbilir,
2000; 54).
*Şirketlere etik memurlarının atanması,
*Etik konusunda muhasebe meslek birliklerinin yayınları,
*Şirket yıllık genel kurullarında gündeme etiğin dahil edilmesi.
Muhasebe mesleğinde etiği sağlamaya yönelik olarak yapılan
çalışmaların başında, işletmelerde etik memurlarının
görevlendirilmesi gelmektedir. Bu görevin yürütülmesi ve kontrolü
için 1992 yılında Etik Memur Birliği (Ethics Officer Association)
kurulmuştur. Söz konusu birliğin amaçları şöyle özetlenebilir:
*Etik memurları arasında birlik ve beraberliğin oluşturulması için
çeşitli olanakların sağlanması, *Ortak ilgi alanındaki özel
sorunlara birlikte yaklaşım sağlayacak bir yapının oluşturulması,
*İşletme etiği alanında araştırma, öğrenme, paylaşma ve uygulama ile
iyileştirmelerin yapılması.
Muhasebe meslek birliklerinin yayınlarında yoğun bir şekilde etik
kavramı üzerinde durulmaktadır. Ayrıca şirketler muhasebe
sistemlerinin güvenilirliği açısından bu konu üzerinde yoğunlaşmakta
ve yönetim kurullarında gerekli kararları almaktadırlar.
3.1.1.Amerika Sertifikalı Kamu Muhasebecileri Enstitüsü
Tarafından Yapılan Düzenlemeler
Amerika’da Amerika Sertifikalı Kamu Muhasebecileri Enstitüsü (AICPA)
tarafından 1966 yalında “Muhasebe Mesleğinde Meslek Ahlakı
Standartları” yayınlanmıştır. Bu standartlar 1988 yılında Enstitünün
Mesleki Davranış Yasası’nda yapılan değişiklikle yeniden
düzenlenmiştir. Söz konusu davranış kuralları, olması gereken
davranışları içeren prensipler ve meslek ahlakına uygun olmayan
davranışları açıklamaktadır ve muhasebe mesleği ile uğraşan tüm
üyeler için uyulması zorunludur (Uslu, 1997; 26).
Mesleki Davranış Yasası’nda 6 prensip ve 11 tane de kural vardır
(Uslu, 1997; 27-28). 6 prensip kısaca şu şekilde açıklanabilir.
Sorumluluk: Meslek mensupları mesleklerini icra ederken
mesleki duyarlılık ve moral değerleri göz önünde bulundurmalıdırlar.
Kamu Yararı: Üyeler kamu yararına hizmet etmek zorundadırlar
ve kamu güvenini sarsacak davranış içinde bulunamazlar.
Dürüstlük: Kamu yararını sağlamaya yönelik olarak meslek
mensupları mesleki sorumluluklarını dürüst bir şekilde yerine
getirmek zorundadırlar.
Tarafsız ve Bağımsız Olma: Meslek mensubu müşterilerine
hizmet sunarken tarafsız olmalı ve hizmet sunduğu işletmeyle hiçbir
çıkar ilişkisi içinde olmamalıdır.
Özenli Çalışma: Meslek mensubu görevini özenle yerine
getirebilmek için teknik ve ahlaki meslek standartlarını incelemeli,
yeteneğini ve sunduğu hizmetin kalitesini geliştirmeye çalışmalıdır.
Ayrıca mesleki sorumluluklarını disiplinli ve düzenli bir çalışma
içersinde yerine getirmelidir.
Sunulan Hizmetin Kapsam ve Niteliği: Meslek mensubunun sunacağı
hizmetin kapsam ve niteliği Mesleki Davranış Yasası’nın prensipler
bölümünde açıklanmıştır. Bu nedenle meslek mensubu sunulan hizmetin
kapsamı ve niteliğini belirlemek için bunları incelemek
durumundadır.
Mesleki Davranış Yasası’nın 11 kuralı şunlardır;
Bağımsızlık: Meslek mensubu mesleğini icra ederken ilgili
firmadan tamamen bağımsız olmalıdır. Denetçinin kişisel olarak veya
bağlı bulunduğu denetim firmasının müşterisiyle mali bir ilişki
içersinde olması, iş ilişkisi içinde olması, yönetim danışmanlığına
bulunması ve hukuki bir ihtilaf olması bağımsızlığı zedeleyen
unsurlar olarak kabul edilir. Denetçi veya muhasebeci denetim
hizmetini yerine getirirken bağımsız olmak zorundadır.
Dürüst ve Tarafsız Olma: Meslek mensubu işleri yaparken
dürüst ve tarafsız olmalıdır.
Genel Standartlar: Tüm üyelerin uyması gereken 4 tane genel
standart vardır. Bu standartlar; mesleki yeterlilik standardı,
mesleki özen standardı, planlama ve denetleme standardı ve yeterli
ve geçerli veri standardıdır.
Standartlara Uyma: Üyeler mesleki faaliyetlerini yürütürken
ilgili mesleki kuruluşlar tarafından yayınlanmış bulunan
standartlara uymak zorundadır.
Muhasebe Prensipleri: Bu prensipler Devlet Muhasebesi ve
Finansal Muhasebe Standartları Kurullarınca yayınlanmış muhasebe
standartlarıdır ve tüm üyeler için geçerlidir.
Müşteriyle İlgili Bilgilerin Gizliliği: Muhasebeci edindiği
bilgileri müşterinin izni olmadan açıklayamaz. Mahkeme çağrısı
olması durumunda üye buna uymak zorundadır ve edindiği bilgileri
ilgili ve sorumlu kişilere aktarmakla yükümlüdür.
Şarta Bağlı Ücret: Meslek mensubu gerçeklerin çarptırılmasına
yönelik olarak ücret tekliflerini hiçbir zaman kabul edemez.
Uygunsuz Davranışlar: Uygunsuz davranışlar meslek adını ve
dürüstlüğünü zedeleyen davranışlardır. Bu davranışlar şunlardır;
a- Müşteriye ilişkin kayıtların ve denetim çalışma kağıtlarının
saklı tutulup müşteriye geri verilmemesi,
b- İstihdamda ayrılık yaratma,
c- Muhasebe prensip, standart ve kurallarına uymamak,
d- Finansal tabloların düzenlenmesinde ihmalkar davranmak.
Reklam Yapma ve Hizmet Satışına Yönelik Diğer Talep Biçimleri:
Meslek mensubu yanlış ve aldatıcı reklam ve beyanlarla müşteri
çekemez. Baskı uygulayarak, taciz ederek ve dolandırıcılıkla iş
yapmak kesinlikle yasaktır.
Komisyon ve Danışma Ücretleri: Hiçbir meslek mensubu bir mal
veya ürün için veya başka bir meslektaşına tavsiye ve tanıtma için
müşterilerden komisyon ve benzeri ücret talebinde bulunamaz.
Mesleği İcra Biçimi ve İsim: Bu kurala göre meslek mensubu
mesleğini icra etmek için şahıs işletmesi, adi ortaklık veya anonim
şirket biçiminde örgütlenebilir. Kullandığı isim yanıltıcı
olmamalıdır. Örneğin ayrılmış veya ölmüş ünlü bir ortağın adını
kullanmak doğru bir davranış biçimi değildir.
3.1.2. Uluslararası Muhasebeciler Federasyonu Tarafından Yapılan
Düzenlemeler
Uluslararası Muhasebeciler Federasyonu (IFAC) tarafından
“Profesyonel Muhasebeciler İçin Ahlak Kuralları” yayınlanmıştır. 18
bölümden oluşan bu kuralların 7 bölümü bütün muhasebecilere, 7
bölümü serbest meslek faaliyetinde bulunan muhasebecilere, 4 bölümü
de bağımlı çalışan muhasebecilere uygulanabilir (Pekdemir, 1999;
22).
Bütün muhasebecilere uygulanabilecek ahlak kuraları şunlardır;
Doğruluk ve tarafsızlık,
Ahlak çatışmalarının çözümlenmesi,
Mesleki yeterlilik,
Gizlilik,
Vergi uygulaması,
Sınır ötesi faaliyetler, yani bölgesel teknik standartların ve ahlak
kurallarının önceliği,
Tanıtım.
Serbest meslek faaliyetinde bulunan muhasebecilere uygulanabilecek
ahlak kuralları şunlardır;
Bağımsızlık,
Mesleki yeterlilik ve muhasebeci olmayanlardan yararlanılmasına dair
sorumluluklar,
Ücretler ve komisyonlar,
Serbest muhasebecilikle bağdaşmayan uygulamalar,
Diğer serbest meslek faaliyetinde bulunan muhasebecilerle ilişkiler,
Kamu yararına uygulamalar,
Reklam ve teşvik.
Bağımlı çalışan muhasebecilere uygulanacak ahlak kuraları ise
şunlardır;
Sadakat çatışması,
Meslektaşlara destek,
Mesleki yeterlilik ve bilginin sunuluşu.
3.2. Türkiye’de Yapılan Düzenlemeler
3.2.1. Maliye Bakanlığı Tarafından Yapılan Düzenlemeler
Maliye Bakanlığı tarafından yayınlanan Muhasebe Sistemi Uygulama
Genel Tebliği’ne (MSUGT) göre muhasebenin temel kavramları 12 başlık
altında toplanmıştır. Bu kavramlardan sosyal sorumluluk kavramı,
tarafsızlık ve belgelendirme kavramı, tutarlılık kavramı ve tam
açıklama kavramı MSUGT’ye göre muhasebe mesleğinde etikle ilgili
düzenlemelerdendir (İSMMMO, ty; 8).
· Sosyal Sorumluluk Kavramı:
Bu kavram, muhasebenin işlevini yerine getirme noktasındaki
sorumluluğunu belirtmektedir. Sosyal sorumluluk kavramı; muhasebenin
organizasyonunda, muhasebe uygulamalarının yürütülmesinde ve mali
tabloların düzenlenmesinde ve sunulmasında belli kişi veya grupların
değil tüm toplumun çıkarlarının gözetilmesi ve dolayısıyla bilgi
üretiminde gerçeğe uygun, tarafsız ve dürüst davranılması gereğini
ifade eder.
· Tarafsızlık ve Belgelendirme Kavramı:
Muhasebe kayıtları gerçek durumu yansıtmalı, kayıtlar usulüne
uygun olarak düzenlenmiş, objektif belgelere dayandırılmalı ve
muhasebe kayıtlarına esas alınacak yöntemlerin seçilmesinde tarafsız
ve önyargısız davranılması gerekir.
· Tutarlılık Kavramı:
Tutarlılık kavramı, muhasebe uygulamaları için seçilen muhasebe
politikalarının birbirini izleyen dönemlerde değiştirilmeden
uygulanması gereğini ifade eder. İşletmelerin mali durumunun,
faaliyet sonuçlarının ve bunlara ilişkin yorumların
karşılaştırılabilir olması bu kavramın amacını oluşturur. Tutarlılık
kavramı benzer olay ve işlemlerde, kayıt düzenleri ile değerleme
ölçülerinin değişmezliğini ve mali tablolarda biçim ve içerik
yönünden tek düzeni öngörür. Geçerli nedenlerin bulunduğu durumlarda
işletmeler, uyguladıkları muhasebe politikalarını değiştirebilirler.
Ancak bu değişikliklerin ve bunların parasal etkilerinin mali
tabloların dipnotlarında açıklanması zorunludur.
· Tam Açıklama Kavramı:
Mali tabloların, bu tablolardan yararlanacak kişi ve
kuruluşların doğru karar vermelerine yardımcı olacak ölçüde yeterli,
açık ve anlaşılır olması gerekir. Mali tablolarda finansal
bilgilerin tam olarak açıklanması yanında, alınacak kararları
etkileyebilecek, gerçekleşmesi muhtemel olaylara da yer verilmesi bu
kavramın gereğidir.
3.2.2.Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali
Müşavirler Odalar Birliği Tarafından Yapılan Düzenlemeler
3.2.2.1. 3568 Sayılı Serbest Muhasebecilik, Serbest Muhasebeci Mali
Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu
3568 sayılı kanunda meslek mensuplarının uyması gereken kurallar
belirtilmiştir. Bu kurallar ile muhasebe mesleğinde çalışma
disiplini, mesleki güven ve etik amaçlanmıştır. Bu amacı
gerçekleştirmeye dönük düzenlemeler şunlardır;
· Unvanların haksız kullanılmaması:
3568 sayılı kanunun 3. maddesine göre; kanunen kullanmaya
yetkisi olamayanlar tarafından serbest muhasebeci, serbest
muhasebeci mali müşavir ve yeminli mali müşavir unvanlarının veya bu
unvan veya kavramlara karışacak veya onlara benzer her türlü unvan,
ibare veya remizlerin kullanılması yasaktır.
· Meslek mensubu olabilmenin genel şartları:
Kanunun 4. maddesinde meslek mensubu olabilmenin genel şartları
sayılmıştır. Aşağıda açıklanan şartlardan birinin mevcut olmaması
durumunda meslek mensubu olmak mümkün değildir. Bu şartlar
şunlardır;
a-T.C. vatandaşı olmak,
b-Medeni hakları kullanma ehliyetine sahip olmak,
c-Kamu haklarından mahrum bulunmamak,
d-Ceza veya disiplin soruşturması sonucunda memuriyetten çıkarılmış
olmamak,
e-Meslek şeref ve haysiyetine uymayan durumları olamamak. Taksirli
suçlar hariç olmak üzere, affa uğramış olsalar dahi ağır hapis veya
5 yıldan fazla hapis cezası almamış olmak. Zimmet, ihtilas, irtikap,
rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye
kullanma ve dolanlı iflas gibi yüz kızartıcı suçlar ile istimal ve
istihlak kaçakçılığı dışında kalan kaçakçılık suçları, resmi ihale
ve alım satımlara fesat karıştırma veya devlet sırlarını açığa
vurma, vergi kaçakçılığı veya vergi kaçakçılığına teşebbüs
suçlarından dolayı hüküm giymiş bulunmamak.
· Yemin:
Yeminli Mali Müşavirlik mesleğine kabul edilenler, görevlerine
fiilen başlamadan önce Asliye Ticaret Mahkemesinde “Yeminli Mali
Müşavirlik mesleginin, bir kamu hizmeti oldugunu bilerek, T.C.
kanunlarina, meslek kuralari ve meslek ahlakina uyacagima, meslegimi
tam bir bagimsizlik, tarafsizlik ve dürüstlük içinde yapacagima,
üzerime aldigim işleri dikkat ve özenle yapacagima, namusum ve
şerefim üzerine yemin ederim.” diyerek yemin eder (madde 11).
· Tasdik ve tasdikten doğan sorumluluk:
Kanunun 12. maddesine göre Yeminli Mali Müşavirler gerçek veya
tüzel kişilerin veya bunların teşebbüs ve işletmelerinin mali
tablolarını veya beyannamelerini mevzuat hükümlerine, muhasebe
prensiplerine ve muhasebe standartlarına uygunluğunu tasdik ederler.
Ayrıca hesapların denetim standartlarına göre incelendiğini tasdik
ederler. Yeminli Mali Müşavirler yaptıkları tasdikin doğruluğundan
sorumludurlar. Yaptıkları tasdikin doğru olmaması halinde, tasdikin
kapsamı ile sınırlı olmak üzere, zıyaa uğratılan vergilerden ve
kesilecek cezalardan mükellefle birlikte müştereken ve müteselsilen
sorumlu olurlar.
· Meslekle ilgili konularda çalıştırılamayacak olanlar:
Meslek mensupları kişisel veya ortak bürolarında mesleği
yasaklananları çalıştıramayacakları gibi bunlarla her ne şekilde
olursa olsun meslekleri ile ilgili işbirliği yapamazlar (madde 13).
· Meslek sırları:
Kanunun 43. maddesinde meslek sırları açıklanmıştır. Meslek
mensupları ve bunların yanlarında çalışanlar, işleri dolayısıyla
öğrendikleri bilgi ve sırları ifşa edemezler, çeşitli kanunlarla
muhbirlere tanınan hak ve menfaatlerden faydalanamazlar. Ancak suç
teşkil eden hallerin yetkili mercilere duyurulması mecburidir.
Tanıklık sırrın ifşası sayılmaz.
· Reklam yasağı:
Meslek mensupları iş elde etmek için reklam sayılabilecek
faaliyetlerde bulunamazlar. Tabela veya basılı kağıtlarında
ruhsatname ile belirlenen mesleki unvanları dışında başka sıfat
kullanamazlar (madde 44).
· Yasaklar:
Madde 45’e göre Serbest Muhasebeciler, Serbest Muhasebeci Mali
Müşavirler bu unvanlariyla, Yeminli Mali Müşavirler de unvan ve
tasdik yetkileriyle kanunun 2.maddesinde sayili işlerin yürütülmesi
sirasinda gerçek ve tüzel kişilere tabi ve onlarin işlerine bagli
olarak hizmet akdi ile çalişamazlar, ticari faaliyette bulunamazlar,
meslekle ve meslek onuru ile bagdaşmayan işlerle ugraşamazlar.
· Ücret:
Tarifedeki asgari miktar altinda iş kabulü yasak olup, aksine
hareket disiplin cezasini gerektirir(madde 46).
· Disiplin suçlari:
Kanunun 48. maddesinde disiplin cezalari açiklanmiştir. Ilgili
maddeye göre disiplin cezalari; uyarma, kinama, geçici olarak
mesleki faaliyetten alikoyma, yeminli sifatini kaldirma ve meslekten
çikarmadir. Meslegin vakar ve onuruna aykiri fiil ve harekette
bulunanlarla; görevlerini yapmayan veya kusurlu olarak yerine
getiren veya görevinin gerektirdigi güveni sarsici harekette bulunan
meslek mensubu hakkinda, muhasebe ve müşavirlik hizmetlerinin geregi
gibi yürütülmesi maksadi ile durumun niteligine ve agirlik
derecesine göre yukaridaki disiplin cezalari uygulanir. Örnegin
mesleki kurallara, meslegin vakar ve onuruna aykiri fiil ve
hareketlerde bulunmak ve görevin gerektirdigi güveni sarsici
hareketlerde bulunmak uyarma cezasini gerektirecek davraniştir. Bu
durumda meslek mensubuna meslegin icrasinda daha dikkatli olmasi
gerektigi yazi ile bildirilir. Eger meslek mensubu işi dolayisiyla
ögrenmiş oldugu mesleki sirlari ifşa ettigi mahkeme karari ile sabit
olursa, meslekten çikarma cezasi uygulanir ve meslek mensubunun
ruhsatnamesi geri alinarak bir daha meslegi icra etmesine izin
verilmez.
3.2.2.2.Serbest Muhasebeci, Serbest Muhasebeci Mali Müşavir ve
Yeminli Mali Müşavirlerin Çalişma Usul ve Esaslari Hakkindaki
Yönetmelik
3 Ocak 1990 tarih ve 20390 sayili Resmi Gazetede yayinlanan
yönetmeligin ikinci bölümünde meslek mensuplarinin çalişma usul ve
esaslari belirtilmiştir. Yönetmelige göre meslek etigini saglamaya
yönelik düzenlemeler maddeler halinde açiklanmiştir.
· Meslek unvani ve yeterlilik ilkesi:
Yönetmeligin 4. maddesinde meslek unvani ve yeterlilik ilkesi
açiklanmiştir. Buna göre mesleki unvanlari alarak, kanunun
belirttigi mesleki yeterliligi kanitlamiş olan meslek mensuplari
meslek unvanlarinin gerektirdigi saygi ve güvene yakişir bir şekilde
hareket etmek zorundadirlar.
· Dürüstlük, güvenilirlik ve tarafsizlik:
Madde 6’da dürüst, güvenilir ve tarafsız olmanın mesleğin
temelini oluşturduğu açıklanmıştır. Buna göre meslek mensuplarının
mesleki konulardaki çalışmalarında başarıya ulaşmaları dürüst,
güvenilir ve tarafsız olmaları ile mümkündür. Meslek mensupları
çalışmaları sırasında çıkar çatışmalarından uzak kalırlar ve
görevlerini sürdürürken gereken mesleki özen ve titizliği
gösterirler.
· Sır saklama:
Meslek mensupları ve bunların yanında çalışanlar mesleki
faaliyetleri dolayısıyla öğrendikleri bilgi ve sırları mesleki
faaliyetlerine son verseler dahi ifşa edemezler, çeşitli kanunlarda
muhbirlere tanınan hak ve menfaatlerden yararlanamazlar; ancak adli
yargıya göre suç teşkil eden hallerin yetkili mercilere duyurulması
zorunludur(madde 7).
· Sorumluluk:
Yönetmeliğin 8. maddesinde sosyal sorumluluk kavramı
açıklanmıştır. Meslek mensupları mesleği ifa ederken topluma ve
devlete karşı sorumluluk taşırlar. Meslek mensupları işletme sahip
ve yöneticilerine, isabetli karar alabilmeleri için doğru ve
güvenilir bilgi sağlarlar. İlgili yönetmelikler çerçevesinde ve
mesleki eğitimde, birbirlerine her türlü bilgiyi verme ve aktarma
sorumluluğunu taşırlar. Mesleğin gelişmesi ve sağlam temellere
oturtulması için aralarında gerekli dayanışmayı kurarlar.
· Bağımsızlık:
Meslek mensupları çalışmalarını kendi sorumlulukları altında tam
bir bağımsızlıkta yürütürler. Bağımsızlık mesleğin temeli ve
vazgeçilmez bir unsurudur. Meslek mensupları bağımsızlıklarına gölge
düşürecek ilişkilerden ve davranışlardan kaçınmalıdırlar(madde 9).
· Haksız rekabet:
Meslek mensupları yönetmeliğin 10. maddesine göre haksız rekabet
içinde olamazlar. Mesleki dayanışma sorumluluğunun bilincinde olarak
haksız rekabete neden olacak durum ve davranışlardan kaçınırlar.
Meslek mensupları başka bir meslek mensubu ile mesleki sözleşmesi
devam eden gerçek ve tüzel kişilere mesleki hizmet vermeye
girişemezler. Aynı şekilde ücret ve eleman temini gibi konularda
meslek mensupları birbirlerine zarar verecek davranışlarda
bulunamazlar.
· Meslek ve meslek onuru ile bağdaşmayan haller:
Yönetmeliğin 42.maddesinde meslekle ve meslek onuru ile
bağdaşmayan haller sayılmıştır. Buna göre yanında çalıştırdığı
kişilere karşı uygunsuz davranışlarda bulunmak, aşırı içki ve kumar
düşkünlüğü ile tanınmak, kanunlara göre yapılması yasak olan
işlerden herhangi birini yapmak ve meslektaşlarına, müşterilerine ve
kanunlara göre bilgi vermek zorunda olduğu kişi ve kuruluşlara bilgi
vermemek veya kasten yanıltıcı bilgi vermek meslekle ve meslek onuru
ile bağdaşmayan hallerdir ve etik açısından yasaklanmıştır.
· Ticari faaliyette bulunmama:
43. maddeye göre meslek mensupları, TTK’na göre tacir veya esnaf
sayılmalarını gerektirecek bir faaliyette bulunmazlar. Meslek
mensupları kendi mesleki faaliyetleri dışında serbest meslek
faaliyetinde bulunamazlar. Ticari mümessillik, ticari vekillik ve
acentelik yapamazlar. Adi ve kollektif şirketlerde ortak veya
komandit şirketlerde komandite ortak olamazlar. Limited ve anonim
şirketlerin yönetim kurulu üyeliği ve başkanlığı görevinde
bulunamazlar.
· Hizmet akdi ile çalışmama:
Yönetmeliğin 44. maddesinde meslek mensuplarının gerçek ve tüzel
kişilere tabi ve onların işyerlerine bağlı olarak hizmet akdi ile
çalışamayacakları belirtilmiştir.
· Reklam yasağı:
Yönetmeliğin 45. maddesinde reklam yasağı açıklanmıştır. Meslek
mensupları iş elde etmek için açık veya kapalı, dolaylı veya
dolaysız yöntemlerle reklam yapamazlar ve yaptıramazlar. Meslek
mensuplarının tabelalarına, kartvizit, rapor ve bunlara benzer diğer
yazışma kağıtlarına; meslek unvanlarını, iletişim araçlarının
numaralarını, açık adreslerini yazmaları reklam sayılmaz. Bunlardan
başka hususların yazılması reklam sayılır ve yasaktır. Meslek
mensupları unvanlarını kullanarak mesleki konularda ve bilimsel
nitelikte gazete ve dergilerde, devamlılık arz etmemek üzere yazı
yazabilirler. Yayıncılık yapamazlar. Sadece iş tekliflerinde
kullanılmak, yazılı, sözlü ve görüntülü yayın araçları ile
yayınlanmamak üzere kendilerinin, ortak veya şirket kuruluşlarında
görev yapan diğer meslek mensuplarının öz geçmişlerini kapsayan
tanıtıcı broşür bastırabilirler. Bu broşürlerde evvelce veya halen
iş yaptıkları müşteriler açıklanamaz. Kendileri veya mesleki
ortaklık veyahut şirketleri adına işin gerektirdiği ciddiyet ve
boyutta eleman arama ilanı verebilirler. İş ilişkisinde bulunduğu
firmalar adına bu ilanları veremezler.
· En az ücretin karşısında iş kabul edememe:
Meslek mensuplarının hizmetlerine karşılık alacakları ücretin en
az miktarının tespitine dair usul ve esaslar ayrı bir yönetmelikle
belirlenir. Bu miktarın altında iş kabulü yasak olup bunun üzerinde
ücret meslek mensubu ile iş sahipleri arasında serbestçe
belirlenebilir ( madde 46).
3.3. Sermaye Piyasası Kurulu Tarafından Yapılan Düzenlemeler
13 Aralık 1987 tarih ve 19663 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan
Sermaye Piyasasındaki Bağımsız Dış Denetleme Hakkındaki Yönetmelikte
denetimde etiği sağlamaya yönelik olarak çeşitli düzenlemeler
yapılmıştır. Yönetmeliğin 12. maddesinde denetim faaliyetinde
bulunanların yapamayacakları işler “yasaklar” başligi altinda
açiklanmiştir. Buna göre denetçiler meslekle ve meslek onuru ile
bagdaşmayan işlerle ugraşamazlar ve işleri dolayisiyla ögrendikleri
bilgi ve sirlari görevleri süresince ve bu görevlerini biraktiktan
sonra açiklayamazlar. Ancak adli veya mevzuatla yetkili ve görevli
kilinmiş olmak kaydiyla suç oluşturan durumlarin yetkili mercilere
duyurulmasi ve idari her türlü inceleme ve soruşturma nedeniyle
ilgililere bilgi verilmesi yasak degildir.
4 Mart 1996 tarih ve 22570 sayili resmi Gazetede yayinlanan Seri X,
No:16 Sermaye Piyasasinda Bagimsiz Denetim Hakkinda Tebligin ikinci
bölümünde de bagimsiz denetim kuruluşlarinin yönetici ve
denetçilerine ilişkin esaslar açiklanmiştir. Bu esaslar şunlardir.
· Mesleki Yeterlilik:
Tebligin 7. maddesine göre yapilacak bagimsiz denetim
sonuçlarindan yararlanacak olan tüm ilgili taraflar, bu alanda
yapilan denetim çalişmalarinin yürütülüp sonuçlandirilmasi
sorumlulugunu üstlenecek denetçilerin, mesleki bakimdan yeterli
olmalarini beklemek ve aramak hakkina sahiptirler. Bagimsiz denetim
kuruluşlari ve denetçiler, nitelikli bir denetim hizmeti sunmak ve
müşterinin kendilerinden bu yükümlülügü yerine getirmelerinin
bekledigi bilincinde olmak zorundadirlar.
· Bagimsizlik:
Tebligin 10. maddesine göre bagimsiz denetim kuruluşlari ve
denetçiler denetim çalişmalarinda bagimsiz olmak zorundadirlar.
Bagimsizlik, mesleki faaliyetin dürüst ve tarafsiz yürütülmesini
saglayacak davraniş ve anlayişlar bütünüdür. Denetçilerin dürüst ve
tarafsiz olmalari yaninda, bagimsizliklarini ortadan kaldirabilecek
özel durumlarin da bulunmamasi gerekir. Denetçiler çalişmalari
sirasinda ortaya çikabilecek çikar çatişmalarindan uzak kalmak,
dürüstlük ve tarafsizliklarini etkileyebilecek hiçbir müdahaleye
imkan vermemek, denetim sonucunda ulaştiklari görüşlerini
başkalarinin dogrudan veya dolayli çikarlarini düşünmeksizin
açiklamak zorundadirlar.
· Mesleki Özen ve Titizlik:
12. maddede mesleki özen ve titizlik kavrami açiklanmiştir. Buna
göre denetçiler denetimin planlanmasi, sonuçlandirilmasi ve denetim
raporunun hazirlanmasi sirasinda gerekli mesleki özen ve titizligi
göstermek zorundadirlar. Özen ve titizlik, dikkatli ve basiretli bir
denetçinin ayni koşullar altinda ayrintilara verecegi önemi,
gösterecegi dikkati ve gayreti ifade eder. Gerekli özen ve
titizligin asgari kistasi, denetim ilke ve kurallarina eksiksiz
uymaktir. Buna göre bir denetçi denetim faaliyetini gerektirdigi
şekilde planlamak, program yapmak, yeterli miktarda uygun nitelikte
ve güvenilir kanit toplayarak incelemek, temiz ve düzenli çalişma
kagitlari hazirlamak, mali tablolarin gerçekligi ve dogrulugu
hakkinda dürüst ve dogru bir yargiya ulaşmak ve görüşünü, özen ve
titizlilikle düzenleyecegi denetim raporunda açiklamak zorundadir.
· Reklam Yasagi:
Bagimsiz denetim kuruluşlari, iş elde etmek için dolayli veya
dolaysiz olarak reklam sayilabilecek faaliyette bulunamazlar ve iş
öneremezler. Ancak bagimsiz denetim kuruluşlari tanitici bilgiler
içeren broşürler hazirlayip dagitabilirler, kendileri ve müşterileri
için eleman aramaya yönelik ilanlar verebilirler ve mesleki
konularda bilimsel nitelikte yayinlar yapabilirler (madde 14).
· Sir Saklama:
Bagimsiz denetim kuruluşlari ile bütün çalişanlari, bagimsiz
denetim kuruluşlarina dişardan hizmet verenler işleri dolayisiyla
ögrendikleri sirlari açiklayamazlar. Bu sirlari kendilerinin veya
üçüncü kişilerin menfaatlerine kullanamazlar. Ancak denetim ilke ve
kurallari ile meslek ahlaki geregi yapilmasi zorunlu olan
açiklamalar ile kamuyu aydinlatma amaciyla mevzuat geregi yapilan
ilave duyurular sir sayilmaz. Adli veya mevzuatla yetkili ve görevli
kilinmiş olmak kaydiyla idari ve her türlü inceleme ve soruşturma
halleri ile suç oluşturan durumlara ilişkin olarak, sir sayilan
bilgilerin yetkililere verilmesi sir saklama kapsaminda degildir.
· Rekabet Yasagi:
Tebligin 16. maddesine göre bagimsiz denetim kuruluşlari ile
denetçiler, denetim faaliyetinin niteligini herhangi bir surette
olumsuz yönde etkileyebilecek veya meslektaşlarina zarar verebilecek
tarzda ve ölçüde rekabete giremezler; özellikle denetim ücreti,
personel ve iş alimi gibi konulardaki mesleki kurallar ve teamül ile
denetim ilke ve kurallarina aykiri davranişlarda bulunamazlar. Bir
bagimsiz denetim kuruluşu başka bir bagimsiz denetim kuruluşu ile
denetim hizmeti ilişkisi devam eden ortakligin denetim hizmeti
talebini kabul edemez. Ancak denetim sözleşmesinin sona erecek
olmasi veya özel denetim veya birlikte denetim halleri hariçtir.
· Raporlamaya Ilişkin Esaslar:
Tebligin üçüncü bölümünde bagimsiz denetim çalişmasi ve
raporlamaya ilişkin esaslar açiklanmiştir. Madde 20’ye göre;
bağımsız denetim kuruluşları sahip bulundukları organizasyon,
personel veya mesleki uzmanlıkları ile sonuçlandıramayacakları bir
hizmeti üstlenmezler. Ancak denetim hizmeti sırasında kuruluş
dışındaki kişilerden görüş alınması veya ek araştırma yaptırılması
bağımsız denetim kuruluşunun yeterli organizasyona sahip olmadığı
veya denetçinin yeterli uzmanlığa sahip olmadığı anlamına gelmez.
3.4. İç Denetçiler Enstitüsü Tarafından Yapılan Düzenlemeler
İç Denetçiler Enstitüsü (The Institute of Internal Auditors) iç
denetim hizmetinin gelişmesi için çeşitli standartları uygulamaya
koymuştur. Bu standartlar; bağımsızlık, mesleki yeterlilik, denetim
faaliyetinin kapsamı, denetimin gerçekleştirilmesi ve iç denetim
departmanı yönetimidir. Bu standartların tamamı Türkiye İç Denetim
Enstitüsü Derneği tarafından Türkçe’ye çevrilip yayınlanmıştır. Bu
bölümde muhasebe ve denetimde etikle ilgili düzenlemeleri
ilgilendiren bağımsızlık ile mesleki yeterlilik ve özen
standartlarına değineceğiz.
· Bağımsızlık:
Bağımsızlık standardı denetçilerin denetledikleri faaliyetlerden
bağımsız olmaları anlamına gelmektedir. İç denetçiler ancak işlerini
özgürce ve objektif olarak yaptıklarında bağımsızdırlar. Bağımsızlık
iç denetçilere tarafsız değerlendirmeler yapma şansı verir. Bu,
departmanın organizasyonel statüsü ve tarafsızlığıyla sağlanır. Bu
bağlamda iç denetim departmanının organizasyonel statüsü departmanın
denetim sorumluluklarını yerine getirmeye imkan verecek yeterlilikte
olmalıdır. İç denetçilerin denetim hizmetini müdahalesiz
yapılabilmeleri için üst yönetimin ve yönetim kurulunun desteğine
sahip olmaları gerekir. Objektiflik iç denetçilerin görevlerini
yerine getirirken korumaları gereken mantıksal bir prensiptir. İç
denetçilerin denetim konularındaki kararları diğerlerinin
kararlarından etkilenmemelidir. Eğer iç denetçiler görevlerini
yerine getirirken objektif karar veremeyeceklerse görevlendirmeleri
yapılmamalıdır.
· Mesleki Yeterlilik ve Özen:
Mesleki yeterlilik iç denetim departmanının ve her iç denetçinin
sorumluluğudur. Denetim departmanı denetimin doğru bir şekilde
gerçekleşmesi için her bir denetim için gerekli bilgi, beceri ve
disipline birlikte sahip olan kimseleri denetçi olarak
görevlendirmeleridirler. İç denetim kurulu, denetçilerin
gerçekleştirecekleri denetim faaliyetleri için gerekli teknik
yeterliliğe ve eğitime sahip olduklarını garanti etmelidir. İç
denetim departmanı, denetim sorumluluklarını yerine getirmek için
gerekli olan bilgi, beceri ve gerekli diğer unsurlara sahip olmalı
veya bunları temin etmelidir. Ayrıca denetim faaliyetlerinin
gerektirdiği gibi yerine getirilip getirilmediğini kontrol
etmelidir.
İç denetçiler mesleki uygulama standartları ile uyumlu olarak
görevlerini gerçekleştirmelidirler. İnsan ilişkileri ve etkili
iletişim konusunda eğitilmiş olmalıdır ve teknik yeterliliklerini
devamlı eğitim yoluyla korumalıdırlar. İç denetçiler görevlerini en
üst düzeyde özen ve dikkat göstererek gerçekleştirmelidirler.
Mesleki özen aynı veya benzer şartlarda standart bir davranışı ve iç
denetçiden göstermesi beklenen dikkati ifade eder. Bu nedenle
mesleki dikkat ve özen gerçekleştirilen denetim koşularına uygun
olmalıdır. Bir iç denetçi mesleki özen ve dikkat ile görevini
gerçekleştirirken yanlış işlemler, hatalar, ihmal edilen unsurlar,
verimsizlik ve çıkar çatışması gibi unsurlarla karşılaşma
olasılığına karşı hazırlıklı olmalıdır.
4.SONUÇ
Son yıllarda yaşanan olumsuz gelişmeler toplumun her alanında
olduğu gibi muhasebe mesleğinde de etik ve güven tartışmalarını
gündeme getirmiştir. Herhangi bir mesleğin ifasında meslek
elemanları mesleki etiğe ne kadar bağlı kalırlarsa o mesleğe olan
güven ve saygınlık o kadar artacaktır. Muhasebe bir bilgi
sistemidir. Sunulan bilgilerin doğru ve güvenilir olması olumlu
kararların alınmasına yardımcı olacak bu da kaynakların verimli ve
adil kullanımını sağlayacaktır. Meslek mensubu, devletten topluma,
mesleki kuruluşlardan müşterilere kadar çok geniş bir alanda
sorumlulukları olan kişidir. Edindiği bilgi ve deneyimini, bunu
talep edenlere muhasebe mesleği ile ilgili yasaların ve mesleki
kuruluşların öngördüğü sınırlar ve açıklamalar çerçevesinde
sunmalıdır. Meslek mensubu bu görevi yerine getirirken zaman zaman
ahlak kurallarıyla çelişkiye düşebilir. Bu problemleri gidermede
mesleğin gerektirdiği meslek etiği önemli bir rol oynar.
Muhasebe mesleğinde etikle ilgili olarak uluslararası alanda Amerika
Sertifikalı Kamu Muhasebecileri Enstitüsü (AICPA) ve Uluslararası
Muhasebeciler Federasyonu (IFAC) tarafından çeşitli düzenlemeler
yapılmıştır. Türkiye’de de Maliye Bakanlığı, Türkiye Serbest
Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odalar
Birliği, Sermaye Piyasası Kurulu ve İç Denetçiler Enstitüsü
tarafından benzer düzenlemelerin yapıldığı görülmektedir.
Bağımsızlık, sosyal sorumluluk, dürüstlük, güvenilirlilik,
tarafsızlık, sır saklama, meslek unvanı ve yeterlilik, mesleki özen
ve titizlik, meslek ve meslek onuru ile bağdaşmayan işler, ticari
faaliyette bulunmama, hizmet akdi ile çalışmama, şarta bağlı ücret,
reklam yasağı ve en az ücretin karşısında iş kabul etmeme gibi
düzenlemeler hem ulusal hem de uluslararası alanda muhasebe
mesleğinde etikle ilgili düzenlemelerdir.
KAYNAKLAR
Akbulut, Yıldız, “Meslek Ahlakı Kriterleri ve Muhasebe Mesleği
Üzerine Bir Araştırma”, Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, Nisan 1998
Çelen, Erol; “Bağımsız Denetimin Önemi, Yararları ve Kamuyu
Aydınlatma İlkesi”, Mali Çözüm Dergisi, 2001, Sayı:55
Çiçelek, Mehmet A.,
Durukan Banu M., “Günümüz Koşullarinda Muhasebe Meslegi ve Meslek
Ahlaki”, 3.Türkiye Muhasebe Denetimi Sempozyumu, Alanya 1997
Erdoğan, Necmettin, Genel Kabul Görmüş Denetim Standartları ve
Raporlama, Kolka Matbaacılık, Ankara 1994
Erol, M.,
Erdoğan İ., “Bilişim Teknolojisindeki Gelişmelerin Meslek
Mensuplarinin Görevlerine Etkileri ve Bir Araştirma”, Mükellefin
Dergisi, Temmuz 2001
Güredin, Ersin, Denetim, 9.Baskı, Beta Yayınları
Güredin, Ersin, “Denetçinin Meslek Ahlakı, Standartlar ve
Uygulamadan Örnekler”, 3.Türkiye Muhasebe Denetimi Sempozyumu,
Alanya 1997
İç Denetim Enstitüsü, İç Denetim Mesleki Uygulama Standartları
İSMMMO, Muhasebenin Temel Kavramları ve Tekdüzen Hesap Planı, Yayın
No: 14
Kepekçi, Celal, Bağımsız Denetim, Ankara 1996
Koter, Erhan, “Muhasebe Denetim Mesleğinde Ahlakın Yeri ve Önemi”,
3.Türkiye Muhasebe Denetimi Sempozyumu, Alanya 1997
Mugan, Can Şimga, “Ahlak, Toplumsal ve Kişisel Degerler, Muhasebe
Meslegi ve Egitimi Üzerine Etkileri”, MÖDAV Dergisi, Haziran 1999
Özocak, Hulusi,
Baş Melih, “Muhasebe ve Denetim Mesleğinde Etik, Bağımsızlık ve
Tarafsızlık”, Mali Çözüm, 2001, Sayı:56
Pekdemir, Recep, Gelecek Yüzyılda Muhasebe Eğitimi, TURMOB Yayın
NO:139, Ankara 2001
Pekdemir, Recep, “Türkiye’de Muhasebe Mesleği ve Meslek Ahlakı”,
Muhasebe Finansman Dergisi, Ekim 1999
Selvi, Yakup, Çev: “Ahlak Kuralları ve Muhasebe Eğitimine Etkileri”,
Muhasebe Finansman Dergisi, Ekim 2000
SPK, Sermaye Piyasasında Bağımsız Denetim Tebliği, Seri:10, No:16
22570 Sayılı Resmi Gazete
|
|
