|
|
Ticaret
Hukuku Konu Özeti
Ticaret Sicili
TİCARET SİCİLİ
Ticaret ve Sanayi Odası veya Ticaret Odası bulunan yerlerde bir
ticaret sicili memurluğu kurulur. Oda olmayan veya yeterli teşkilatı
bulunmayan odaların olduğu sicil işleri Sanayi ve Ticaret
Bakanlığı’nca tespit edilecek o il dahilinde yeterli teşkilata sahip
odalardan birinin ticaret sicili memurluğu tarafından yürütülür.
Ticaret sicilinin yönetimi, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’nın uygun
görüşü alınarak ilgili oda meclisi tarafından atanan bir sicil
memuruna aittir. Sicil memurluğunun iş hacmine göre, aynı usulle
yeteri kadar yardımcı görevlendirilir. Ticaret sicili memuru ve
yardımcıları ile diğer personeli, görevleri ile ilgili suçlardan
dolayı Devlet memuru gibi cezalandırılır ve bunlara karşı işlenmiş
suçlar Devlet memurlarına karşı işlenmiş sayılır. Sanayi ve Ticaret
Bakanlığı, ticaret sicili memurluklarının faaliyetlerini her zaman
denetlemeye ve gerekli tedbirleri almaya yetkilidir. Ticaret sicili
memurlukları, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından alınan tedbir
ve talimatlara uymakla yükümlüdür.
Ticaret siciline, kanunlarda ve Ticaret Sicili Tüzüğü’nde tescil
edileceği gösterilen hususlar tescil edilir. Sicile yapılan
kayıtlar, yerine göre ya belirli bir hukuki durumun doğumuna neden
olur, ki bu durumda sicilin kurucu etkisinden söz edilir; ya da
mevcut bir hukuki durumun varlığını ispata yarar. Bu durumda da
sicil açıklayıcı bir etkiye sahiptir. Tescil işlemleri tescil, tadil
ve terkin olmak üzere üç şekilde gerçekleşir. Bir olayın sicile
geçirilmesi tescil, böyle bir olaydaki değişiklik dolayısıyla
sicildeki kayıtların değiştirilmesi ve düzeltilmesi tadil, sicile
geçirilmiş bir olayın ortadan kalkması veya sona ermesi sebebiyle
mevcut kaydın silinmesi işlemi ise terkindir.
Tescil talep üzerine yapılır. Tescil talebi, ilgililer veya
temsilcileri yahut hukuki halefleri tarafından yetkili sicil
memurluğuna dilekçe ile olur. Kanunda aksine hüküm olmadıkça, tescil
talebi süresi on beş gündür. Bu süre, tescile tabi hususun meydana
geldiği, tamamlanması bir senet veya belgenin düzenlenmesine bağlı
olan hususlarda bu senet veya belgenin düzenlendiği tarihten başlar.
Ticaret sicili memurluğunun yetki çevresi dışında oturanlar için bu
süre bir aydır.
Tescil işlemi, kural olarak ilgililerin talebi üzerine yapılmakla
birlikte mevzuatta açık bir hüküm bulunduğu takdirde ilgili makamın
bildirmesi üzerine veya re’sen de yapılabilir.
Sicil memuru tescil için aranılan kanuni şartların bulunup
bulunmadığını araştırmakla yükümlüdür. Tüzel kişilerin tescilinde,
özellikle ortaklık sözleşmesinin emredici hükümlere aykırı olup
olmadığı ve kanunun zorunlu kıldığı esasları içerip içermediği
araştırılır. Tescil edilecek hususların gerçeğe uygun olması, üçüncü
kişilerde yanlış bir fikir yaratacak nitelikte bulunmaması ve kamu
düzenine aykırı olmaması da gerekir.Sonuçlandırılması bir mahkeme
hükmüne bağlı olan veya sicil memuru tarafından kesin olarak
tescilinde tereddüd edilen hususlar, ilgililerin talebi üzerine
geçici olarak kaydolunur. Bu durumda ilgililerin üç ay içinde
mahkemeye müracaat etmeli yahut aralarında anlaşmalıdırlar. Aksi
takdirde geçici kayıt re’sen silinir. Mahkemeye müracaat halinde
kesinleşmiş olan hükmün sonucuna göre işlem yapılır.
Sicil memurluğunca, ilgililerin tescil, tadil veya terkin talepleri
üzerine verilen kararlara karşı tebliğden itibaren sekiz gün içinde
sicilin bulunduğu yerdeki ticari davalara bakmakla görevli Asliye
Hukuk Mahkemesine dilekçe ile itiraz edilebilir.
Sicile tescil ve kayıt için kötü niyetle gerçeğe aykırı beyanda
bulunanlar için cezai yaptırımlar öngörülmüştür. Ayrıca, gerçeğe
aykırı tescil dolayısıyla zarar görenler tazminat talep edebilirler.
Aynı şekilde, sicildeki kayıtların gerçeğe uygun olmaması, üçüncü
kişilerde yanlış bir fikir yaratacak nitelikte bulunması veya kamu
düzenine aykırı olması halinde, bu durumu öğrendikleri halde
düzeltilmesini istemeyenler ile tescil olunan bir hususun değişmesi
veya sona ermesi yahut kaldırılması dolayısıyla kaydın
değiştirilmesini veya silinmesini istemeye veya yeniden tescili
gereken bir hususu tescil ettirmeye mecbur olup da bunun yapmayanlar
bu kusurları yüzünden üçüncü şahısların uğradıkları zararları tazmin
ile yükümlüdürler.
Ticaret sicili alenidir. Yani herkese açıktır. İspatına gerek
olmaksızın sicilin içeriği, saklanan belgeler incelenebilir,
bunların tasdikli sureti alınabilir ve bir hususun sicilde kayıtlı
olup olmadığına ilişkin tasdikname dahi alınabilir.
Tescilin etkisi, üçüncü kişilerin kayıt edilen hususları bilmeleri
bakımından bir varsayıma dayanır. Kayıt Türkiye Sicili Gazetesi ile
ilan edildiğinin veya bu ilan bir nüshada tamamlanmamış ise
tamamlandığı günü takip eden iş gününden itibaren hüküm ifade eder.
Bazı hususlar tescil ile derhal üçüncü kişiler hakkında hüküm ifade
eder.
Bir husus, usulüne uygun olarak tescil edildiği takdirde, etki
alanına giren üçüncü şahısların bu kaydı bilmedikleri yolundaki
iddiaları dinlenmez. Buna olumlu etki denir. Örneğin atanan ticari
mümessilin azledildiği ticaret siciline tescil ve ilan edilmişse,
bundan sonra üçüncü kişilerin azlolunan ticari mümessil ile yapacağı
sözleşmeler müvekkili bağlamaz.
Buna karşılık tescili gerektirdiği halde tescil edilmemiş veya
tescil edilip de ilan edilmesi gerektiği halde ilan edilmemiş
hususların üçüncü kişiler tarafından bilinmemesi asıldır. Buna da
olumsuz etki denir. Örneğin ticari mümessil azledilmiş, ancak durum
tescil ve ilan edilmemişse, bu ticari mümessilin üçüncü kişilerle
yapacağı sözleşmeler müvekkili bağlar.
Ancak durumu tescil ve ilan ettirmemiş olan müvekkil üçüncü kişinin
bu durumu bildiğini ispat edebilirse, yapılan sözleşme ile bağlı
olmaktan kurtulur. |
|
