|
|
Ticaret
Hukuku Konu Özeti
Ticari İşlerde Faiz
TİCARİ İŞLERDE FAİZ
Hukuk öğretisinde faiz; belirli bir meblağın bu meblağ alacaklısına
sağladığı medeni bir semere (ürün) olarak tanımlanmaktadır.
Faiz çeşitli açılardan ayrıma tabi tutulabilir. Tarafların anlaşması
sonucu ödenecek olan faize iradi faiz (akdi faiz), tarafların
iradesi dışında ödeme borcu doğan faize ise kanuni veya nizami faiz
denir. Bir para tutarını talep hakkına sahip bulunan alacaklıya, bu
paradan belli bir süre yoksun kalması nedeniyle borcun vadesine
diğer bir ifadeyle paranın iade edilmesi gereken tarihe kadar ödenen
karşılığa kapital faizi, para borcunu zamanında ödemeyerek temerrüte
düşen (geciken) borçlu tarafından ödenmesi gereken faize de temerrüt
faizi denilmektedir. Temerrüt faizi, alacaklının muhtemel
zararlarının giderilmesi amacıyla doğrudan doğruya kanun koyucu
tarafından öngörülmüş bir karşılıktır. Temerrüt faizinin talep
edilebilmesi için temerrüt sonucunda bir zarar görmüş olmak gerekli
değildir. Ayrıca, sadece ana paraya işletilen basit faiz ve işlemiş
faizin ana paraya eklenerek bunun üzerine işletilen faizi ifade eden
mürekkep (bileşik faiz) ayrımı da yapılmaktadır.
Ticari işlerde faizin özellikleri :
Borçlar Kanunu’nun 307. maddesinin 2. fıkrasında, ticari işlerde
şart edilmemiş olsa dahi faiz verilmesi gerektiği hükme
bağlanmıştır. Bu hüküm gereğince, eğer verilen ödünç ticari iş
niteliğinde ise, o takdirde sözleşmede kararlaştırılmamış olsa dahi
ödünç alanın kapital faizi ödemesi gerekir. Aynı şekilde TKm.22’de
de, ticari işletmesi gereği bir iş veya hizmet gören tacirin,
sözleşmede öngörülmemiş olsa dahi ücret isteme ve verdiği avanslar
ile yaptığı masraflar için de ödeme tarihinden itibaren faiz talep
etme hakkına sahip olduğu ifade edilmektedir.
Adi ödünç sözleşmelerinde, faizin, belli devreler sonunda ana paraya
eklenmesi ve bundan sonra ana para ve faizlerden oluşan yeni tutara
tekrar faiz yürütülmesi diğer bir ifade ile bileşik faiz uygulaması
yasaktır. Buna karşılık ticari iş sayılan cari hesaplarla, borçlu
bakımından ticari iş niteliğinde olan ödünç sözleşmelerinde bileşik
faiz ödenmesi mümkündür.
Gerek adi gerekse ticari işlerde taraflar uygulanacak kapital
faizini serbestçe kararlaştırabilirler. Borçlar Kanunu ile Ticaret
Kanunu’na göre faiz ödenmesi gereken hallerde, miktarı sözleşme ile
kararlaştırılmamışsa bu ödeme, yıllık. TC Merkez Bankası’nın önceki
yılın 31 Aralık günü kısa vadeli kredi işlemlerinde uyguladığı
reeskont üzerinden yapılır. Söz konusu reeskont oranı, 30 Haziran
günü önceki yılın 31 Aralık günü uygulanan reeskont oranından beş
puan veya daha çok farklı ise, yılın ikinci yarısında bu oran
geçerli olur.
Para borcunu içeren adi ve ticari işlerde taraflar, borçlunun
temerrüte düşmesi halinde istenecek temerrüt faizi oranını da
serbestçe kararlaştırabilirler. Aksi takdirde borçlu yukarıda,
kapital faizine ilişkin olarak belirtilen orana göre temerrüt faizi
ödemeye mecburdur. TC Merkez Bankası’nın önceki yılın 31 Aralık günü
kısa vadeli avanslar için uyguladığı faiz oranı, yukarıda açıklanan
miktardan fazla ise, arada sözleşme olmasa dahi ticari işlerde
temerrüt faizi bu oran üzerinden istenebilir. Söz konusu avans faiz
oranı, 30 Haziran günü önceki yılın 31 Aralık günü uygulanan avans
faiz oranından beş puan veya daha çok farklı ise yılın ikinci
yarısında bu oran geçerli olur.
Temerrüt faiz miktarının sözleşmede kararlaştırılmamış olması
halinde, akdi faiz miktarı yukarıda öngörülen miktarın üstünde ise,
temerrüt faizi akdi faiz miktarından az olamaz.
Aksine sözleşme yoksa, faiz vadenin bitiminden, belli bir vade yoksa
ihtar gününden itibaren işlemeye başlar. Aksine konulan şart, hakim
tarafından borçlu lehine değiştirilemez. |
|
