|
|
Muhasebe Standartları Ders Notu
TMS24-İlişkili Taraf Açıklamaları Standardı
Madde 1-Bu
Tebliğin amacı;ilişkili taraf açıklamalarına ilişkin 24 nolu Türkiye
Muhasebe Standardının yürürlüğe konulmasıdır.
Adı geçen Türkiye
Muhasebe Standardı bu Tebliğ ekinde yer almıştır.
Kapsam
Madde 2-İlişkili
taraf açıklamalarına ilişkin Türkiye Muhasebe Standardının kapsamı
ekli TMS 24 metninde yer almaktadır.
Hukuki
Dayanak
Madde 3-Bu Tebliğ,
28/07/1981 tarih ve 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanununun Ek-1 inci
maddesi ile 24/02/2004 tarihli ve 2004/6924 sayılı Bakanlar Kurulu
Kararı ile yürürlüğe giren Türkiye Muhasebe Standartları Kurulunun
Çalışmalarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 9 uncu
maddesinin (b) bendine dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
Madde 4-Bu
Tebliğde geçen;
TMSK ve Kurul: Türkiye
Muhasebe Standartları Kurulunu,
TMS: Türkiye Muhasebe
Standartlarını,
TFRS: Türkiye Finansal
Raporlama Standartlarını,
ifade eder.
Yürürlük
Madde 5-Bu Tebliğ
31/12/2005 tarihinden sonra başlayan hesap dönemleri için geçerli
olmak üzere yayımlandığı tarihte yürürlüğe girer.
Yürütme
Madde 6-Bu Tebliğ
hükümlerini Türkiye Muhasebe Standartları Kurulu yürütür.
1. Bu Standardın amacı;
bir işletmenin finansal durumunun ve faaliyet sonuçlarının, ilişkili
tarafların mevcudiyeti ile ilişkili taraflarla gerçekleştirilen
işlemler ve mevcut bakiyelerden etkilenebileceği olasılığına dikkat
çekmek için, işletmenin finansal tablolarının gerekli açıklamaları
içermesini sağlamaktır.
Kapsam
2. Bu Standart aşağıdaki konularda uygulanır:
(a) İlişkili taraf ilişkilerinin ve işlemlerinin belirlenmesi;
(b) İşletme ile ilişkili taraf arasındaki mevcut bakiyelerin
belirlenmesi;
(c) (a) ve (b)’deki kalemlerin açıklanmasının gerekli olduğu
koşulların belirlenmesi;
(d) İlgili kalemlere ilişkin yapılacak açıklamalarının belirlenmesi.
3. Bu Standart, ilişkili taraflarla olan işlemlerin ve mevcut
bakiyelerin; “TMS 27 Konsolide ve Bireysel Finansal Tablolar”
Standardına göre, bir ana ortaklık, ortak girişimci ya da yatırımcı
tarafından sunulan bireysel finansal tablolarda açıklanmasını
gerektirir.
4. Bir grup içindeki diğer işletmelerle olan işlemler ve mevcut
bakiyeler, işletmenin finansal tablolarında açıklanır. Grup içi
ilişkili taraf işlemleri ve mevcut bakiyeler ilgili grubun konsolide
finansal tablolarının hazırlanmasında elimine edilir.
İlişkili taraf açıklamalarının amacı
5. İlişkili taraf ilişkileri, iş ve ticaretin normal bir parçasıdır.
Örneğin, işletmeler çoğu kez faaliyetlerinin bir kısmını bağlı
ortaklıkları, iş ortakları ve iştirakleri üzerinden sürdürür. Bu
koşullar altında, işletmenin iştirak edilen işletmenin finansal ve
faaliyet politikalarını etkileme gücü; kontrol, müşterek kontrol
veya önemli etkinin varlığıyla gerçekleşir.
6. Bir ilişkili taraf ilişkisi, bir işletmenin kar veya zararı ve
finansal durumu üzerinde etkili olabilir. İlişkili taraflar,
ilişkili olmayan tarafların yapmayacağı işlemler içerisine
girebilirler. Örneğin, ana ortaklığına maliyet bedelinden ürün satan
bir işletme, diğer bir müşteriye aynı koşullarda satış yapmayabilir.
Ayrıca, ilişkili taraflar arasındaki işlemler ilişkili olmayan
taraflarla yapılan işlemlerle aynı tutarda gerçekleşmeyebilir.
7. Bir işletmenin kar veya zararı ve finansal durumu, ilişkili taraf
işlemleri gerçekleşmemiş olsa bile ilişkili taraf ilişkilerinden
etkilenebilir. Yalnızca ilişkinin var olması bile, bir işletmenin
diğer taraflarla olan işlemlerini etkilemeye yeterli olabilir.
Örneğin bir bağlı ortaklık, aynı alanda faaliyet gösteren bir başka
bağlı ortaklığın ana ortaklığı tarafından satın alınması üzerine,
daha önce ticari ilişkide bulunduğu bir işletmeyle olan ilişkisine
son verebilir. Alternatif olarak, bir taraf diğer bir tarafın önemli
etkisinden dolayı iş yapmaktan kaçınabilir. Örneğin, bir bağlı
ortaklığa araştırma ve geliştirme faaliyetinde bulunmaması konusunda
ana ortaklığı tarafından talimat verilmiş olabilir.
8. Bu nedenlerden dolayı, ilişkili taraflarla olan ilişkilerin,
işlemlerin ve mevcut bakiyelerin bilinmesi, finansal tablo
kullanıcılarının, işletmenin karşılaştığı riskler ve fırsatlar dahil
olmak üzere, işletmenin faaliyetleri hakkındaki yapılacak
değerlendirmeyi etkileyebilir.
Tanımlar
9. Bu Standartta geçen terimlerin anlamları aşağıdaki gibidir:
İlişkili Taraf: Bir tarafın bir işletme ile ilişkili sayılması için:
(a) Söz konusu tarafın, doğrudan ya da dolaylı olarak bir veya
birden fazla aracı yoluyla:
(i) İşletmeyi kontrol etmesi, işletme tarafından kontrol edilmesi ya
da işletme ile ortak kontrol altında bulunması (ana ortaklıklar,
bağlı ortaklıklar ve aynı iş dalındaki bağlı ortaklıklar dahil olmak
üzere);
(ii) İşletme üzerinde önemli etkisinin olmasını sağlayacak payının
olması; veya
(iii) İşletme üzerinde ortak kontrole sahip olması;
(b) Tarafın, işletmenin bir iştiraki olması (“TMS 28 İştiraklerdeki
Yatırımlar” Standardında tanımlandığı gibi);
(c) Tarafın, işletmenin ortak girişimci olduğu bir iş ortaklığı
olması (bakınız: “TMS 31 İş Ortaklıklarındaki Paylar”);
(d) Tarafın, işletmenin veya ana ortaklığının kilit yönetici
personelinin bir üyesi olması;
(e) Tarafın, (a) ya da (d) de bahsedilen her hangi bir bireyin yakın
bir aile üyesi olması;
(f) Tarafın; kontrol edilen, ortak kontrol edilen ya da önemli etki
altında veya (d) ya da (e)’ de bahsedilen her hangi bir bireyin
doğrudan ya da dolaylı olarak önemli oy hakkına sahip olduğu bir
işletme olması; veya
(g) Tarafın, işletmenin ya da işletme ile ilişkili taraf olan bir
işletmenin çalışanlarına işten ayrılma sonrasında sağlanan fayda
planları olması,
gerekir.
İlişkili tarafla yapılan işlem : İlişkili taraflar arasında
kaynakların, hizmetlerin ya da yükümlülüklerin bir bedel karşılığı
olup olmadığına bakılmaksızın transferidir.
Bir bireyin yakın aile üyeleri : İşletme ile ilgili işlemler
üzerinde etkisi olabilecek ya da işlemlerden etkilenebilecek aile
bireyleridir. Aşağıdakileri içerebilir:
(a) Bireyin eş ve çocukları;
(b) Bireyin eşinin çocukları ve
(c) Bireyin ya da bireyin eşinin bakmakla yükümlü oldukları kişiler.
Tazminat : “TFRS 2 Hisse Bazlı Ödeme” Standardına tabi olanlar dahil
olmak üzere, çalışanlara sağlanan bütün faydaları içerir (“TMS 19
Çalışanlara Sağlanan Faydalar” Standardında tanımlandığı gibi).
Çalışanlara sağlanan faydalar, işletmeye sunulan hizmetler
karşılığında işletme tarafından ya da işletme adına ödenen, ödenecek
olan ya da sağlanan her türlü faydalardır. Ayrıca işletme ile ilgili
ana ortaklık adına yapılan ödemeleri de içermektedir. Tazminat
aşağıdakileri içerir:
(a) Ücret, maaş, sosyal güvenlik yardımı, ücretli yıllık izin,
ücretli hastalık izni, kardan verilen paylar, ikramiyeler gibi
fiilen çalışanlara sağlanan kısa vadeli faydalar (eğer dönem
sonundan itibaren on iki ay içinde ödenecekse) ile fiilen
çalışanlara sağlanan parasal olmayan faydalar (sağlık imkanları,
barınma, taşıt ve bedelsiz ya da indirimli sağlanan mal ya da
hizmetler gibi);
(b) Emeklilik, diğer emeklilik faydaları, işten ayrılma sonrası
hayat sigortası ve sağlık imkanları gibi işten ayrılma sonrası
sağlanan faydalar;
(c) Uzun dönemli hizmet izni ya da ücretli izin, jübile veya diğer
uzun süreli hizmete bağlı faydaları, uzun vadeli iş görememezlik
faydaları ve dönem sonundan itibaren on iki ay içinde tamamı
ödenmeyecek olan kardan verilen paylar, ikramiyeler ve ertelenmiş
tazminatı içeren, çalışanlara sağlanan diğer uzun vadeli faydalar;
(d) İşten çıkarma halinde sağlanan faydalar ve
(e) Hisse bazlı ödemeler.
Kontrol : Bir işletmenin faaliyetlerinden fayda sağlamak amacıyla,
söz konusu işletmenin finansal ve faaliyet politikalarını yönetme
gücüdür.
Müşterek Kontrol : Bir ekonomik faaliyet üzerindeki kontrolün
sözleşmeye dayalı olarak paylaşılmasıdır.
Kilit Yönetici Personel : İşletmenin, (idari ya da diğer) herhangi
bir yöneticisi de dahil olmak üzere, faaliyetlerini planlama,
yönetme ve kontrol etme yetki ve sorumluluğuna doğrudan veya dolaylı
olarak sahip olan kişilerdir.
Önemli Etki : Yatırım yapılan işletmenin finansal ve faaliyetle
ilgili politikaların belirlenmesi kararlarına katılma gücü olup, bu
politikalar üzerinde kontrol etme gücünü ifade etmemektedir. Önemli
etkiye, hisse sahipliği, esas sözleşme veya bir anlaşmayla sahip
olunabilir.
10. Her olası ilişkili taraf ilişkisi değerlendirilirken ilişkinin
özü dikkate alınır, sadece yasal şekle bakılmakla yetinilmez.
11. Bu Standart kapsamında, aşağıdakiler ilişkili taraf olmak
zorunda değildir:
(a) İki işletmenin, ‘ilişkili taraf’ tanımında belirtilen (d) ve (f)
kapsamında olmayan, sadece ortak bir yöneticiye ya da kilit yönetici
personelinin başka bir üyesine sahip olması.
(b) İki ortak girişimcinin sadece bir iş ortaklığı üzerinde müşterek
kontrolü paylaşmaları.
(c) (i) Finansman sağlayanlar,
(ii) Sendikalar,
(iii) Kamu hizmeti şirketleri, ve
(iv) Devlet makamları ve mercilerinden,
işletme ile sadece olağan iş ilişkileri içerisinde olanlar
(işletmenin serbest hareket etmesini etkileyebilecek ya da karar
alma sürecine dahil olabilecek olsa da).
(d) Bir işletmenin önemli hacimde işlem yaptığı bir müşteri,
tedarikçi, acente, dağıtımcı ya da genel mümessil (sadece bu
işlemlerin sonucu ekonomik bağımlılık nedeniyle).
Açıklama
12. Ana ortaklıklar ve bağlı ortaklıkları arasındaki ilişkiler,
aralarında işlem olup olmadığına bakılmaksızın açıklanır. İşletme,
ana ortaklığının ve eğer farklıysa nihai kontrol gücüne sahip
tarafın adını açıklar. İşletmenin ne ana ortaklığının ne de nihai
kontrol gücüne sahip tarafın kamuya açıklanmak üzere finansal tablo
hazırlamıyor olması durumunda, kamuya açıklanmak üzere finansal
tablo oluşturan ikincil ana ortaklığın adı açıklanır.
13. Finansal tablo kullanıcılarının ilişkili taraf ilişkilerinin
işletme üzerindeki etkisi hakkında bir fikir sahibi olmalarını
sağlamak için, ilişkili taraflar arasında işlem olup olmadığına
bakılmaksızın, kontrolün var olduğu ilişkili taraf ilişkileri
açıklanmalıdır.
14. Ana ortaklıklar ve bağlı ortaklıklar arasındaki ilişkili taraf
ilişkisinin tespiti, bağlı ortaklık, iştirak ve müşterek kontrol
edilen işletmelere yapılan önemli yatırımların uygun şekilde
listelenip açıklanmasını gerektiren TMS 27, TMS 28 ve TMS 31’de
belirtilen açıklanması gereken hususlara ek bir açıklama
niteliğindedir.
15. İşletmenin ne ana ortaklığının ne de nihai kontrol gücüne sahip
tarafın kamuya açıklanmak üzere finansal tablo hazırlamıyor olması
durumunda, kamuya açıklanmak üzere finansal tablo oluşturan ikincil
ana ortaklığın adı açıklanır. İkincil ana ortaklık, gruptaki en
yakın ana ortaklığın üzerinde olan ve kamuya açıklanmak üzere
konsolide finansal tablo hazırlayan ilk ana ortaklıktır.
16. İşletme, kilit yönetici personele ödenen toplam ücret ve benzeri
faydaları aşağıdaki her kategori için kamuya açıklar:
(a) Çalışanlara sağlanan kısa vadeli faydalar;
(b) İşten ayrılma sonrası faydalar;
(c) Diğer uzun vadeli faydalar;
(d) İşten çıkarma nedeniyle sağlanan faydalar; ve
(e) Hisse bazlı ödemeler.
17. İlişkili taraflar arasında işlemlerin gerçekleşmesi durumunda
işletme; ilişkinin finansal tablolar üzerindeki muhtemel etkisini
ortaya koymak üzere, ilişkili taraf ilişkisinin niteliğini, işlemler
hakkındaki bilgileri ve mevcut bakiyeleri kamuya açıklar. Açıklama
gerektiren bu hususlar, Paragraf 16 kapsamında açıklanması gereken
kilit yönetici personelin ücret ve benzeri menfaatlerine ilişkin
konulara ek olarak düzenlenmiştir. Açıklamalar en az aşağıdaki
hususları içerir:
(a) İşlemlerin tutarı;
(b) Mevcut bakiyeler ve:
(i) İşlemlerin koşul ve durumları, teminat altına alınmış olup
olmadıkları ve ödeme için belirlenen karşılığın niteliği; ve
(ii) Verilen veya alınan garantilerin ayrıntıları;
(c) Mevcut bakiyelerle ilgili şüpheli alacak karşılıkları; ve
(d) Dönem içinde ilişkili taraflardan olan şüpheli alacaklarla
iligili olarak finansal tablolara yansıtılan giderler.
18 17 nci Paragraf ile yapılması öngörülen açıklamalar aşağıda
belirtilen kategoriler itibariyle ayrı ayrı yapılır:
(a) Ana ortaklık;
(b) İşletme üzerinde müşterek kontrol gücüne ya da önemli etkiye
sahip bulunan işletmeler;
(c) Bağlı ortaklıklar;
(d) İştirakler;
(e) İşletmenin ortak girişimci konumunda olduğu iş ortaklıkları;
(f) İşletmenin ya da ana ortaklığının kilit yönetici personeli; ve
(g) Diğer ilişkili taraflar.
19. 18 inci Paragrafta açıklanması öngörülen ilişkili taraflara
borçların ve ilişkili taraflardan alacakların farklı kategorilerde
sınıflandırılması, “TMS 1 Finansal Tabloların Sunuluşu” Standardında
yer alan bilançoda ya da dipnotlarda sunulacak bilgilere ilişkin
hükümlerin bir uzantısı niteliğindedir. Kategoriler, ilişkili taraf
bakiyeleri ile ilgili daha kapsamlı analiz yapılmasını sağlamak
üzere genişletilir ve ilişkili taraflarla olan işlemlere uygulanır.
20. İlişkili taraf ile yapılmış olmaları durumunda açıklanması
gereken işlemlere ilişkin örneklere aşağıda yer verilmiştir:
(a) Mal alım ve satımı (mamül ya da yarı mamül);
(b) Maddi duran varlık ve diğer varlıkların alım ve satımı;
(c) Hizmet sunumu ve alımı;
(d) Kiralamalar;
(e) Araştırma ve geliştirme transferleri;
(f) Lisans anlaşmaları kapsamında yapılan transferler;
(g) Finansman anlaşmaları kapsamında yapılan transferler (nakdi ya
dagayri nakdikrediler ve özkaynak katılımları dahil olmak üzere);
(h) Teminat veya kefalet karşılıkları; ve
(i) İşletme adına veya işletme tarafından başka bir taraf adına
borçların ödenmesi.
Ana ortaklık ya da bağlı ortaklığın, grup işletmeleri ile birlikte
riskin paylaşıldığı bir tanımlanmış fayda esaslı plana katılımı,
ilişkili taraflar arasında yapılmış bir işlem olarak kabul edilir
(bakınız: “TMS 19, Paragraf 34B”).
21. İlişkili taraf işlemlerine ilişkin koşulların, piyasa
şartlarında muvazaasız işlemlerin koşullarına denk olduğunun kamuya
açıklanması, yalnızca bu şartların doğrulanabilir olduğu durumlarda
yapılır.
22. Benzer nitelikli kalemler, işletmenin finansal tabloları
üzerindeki etkilerinin anlaşılması için ayrıca açıklanmalarının
gerektiği durumlar hariç olmak üzere, toplu olarak açıklanabilir.
|
|
