|
SMMM Kamu Maliyesi Dersi
Vergi Yükümlüsü - Sorumlusu - Muafiyet - İstisna
Kavramları
VERGİLEMENİN ANA UNSURLARI
Vergi yükümlüsü vergi yasaları gereğince kendisine
vergi borcu verilen kimsedir. Bu siyasi hukuki
yaklaşımdır. Kamu maliyesinin iktisadı yaklaşımına göre
bu birey vergi taşıyıcıdır. Ya da gerçek yükümlüdür.
Vergiyi mamelekinden ödemek zorunda olan kişidir.
Yansıma : piyasa koşullarından yararlanılarak
ödenmek zorunda kalınan verginin 3. kişilere aktarılması
sürecidir.
KDV mal teslimi ve hizmet ifalarından alınan bir
vergidir.
Mutavassıt yükümlü: bu aracı yükümlü,
dağıtımcıdır. Kendisine yansıtılan vergiyi alıp
diğerlerine yansıtır.
Yasal yükümlü aracı yükümlü kanuni yükümlü.
Vergi sorumlusu : vergi yükümlüsü bakımından asıl
olan ödeme günüdür. Gerçek ya da tüzel kişi olması
etkilemez. Herkes olabilir. Vergi yükümlüsü için kanuni
ehliyet şart değil. Deli bir adam miras yoluyla bir
köşke sahip olursa yine de vergi yükümlülüğü vardır.
Yansıma: piyasa koşullarından yararlanarak ödemek
zorunda olduğu vergiyi 3. kişilere aktarmak. Gümrük
vergileri ve KDVlerde yansıma mekanizması etki ediyor.
Ödeme gücü vergide esas alındığından fiil ehliyetine
sahip olmak gerekli değil. Tüzel kişiliği olmayan mal
veya kişi oluşumları da vergi mükellefi olur. Vatandaş
veya yabancı olma vergi yükümlüsü olmada kriter
değildir. Sermayenin özel ya da kamuya ait olması
vergilendirmesini değiştirmiyor. Rekabeti bozmamak için
bu kural getirilmiştir.
Vergi sorumluluğu: şahsında vergiyi doğuran olay
gerçekleşmemekle birlikte vergiye ilişkin ödevlerin
vergi idaresine karşı yerine getirilmesi öngörülen
kimse.
1) vergi sorumlusu vergi yükümlüsü değil.
2) Vergi sorumluluğunda ilke olarak doğan vergi borcu
vergi yükümlüsünün malvarlığından ödenecek.
3) Eğer vergi sorumlusu yasada öngörülen hükümleri
yerine getirmemesi hali oluşursa zararlar sorumlunun
olur.
Vergi sorumluluğu kanuni temsil
Stopaj sorumluluk ile ortaya çıkar.
Başkalarına ödeme yapanların o kişilerin gelir vergisini
devlete öderken kazandığı sıfat stopajdır. Vergi
sorumlusu ödemekle yükümlü olduğu vergiyi vergi
yükümlüsünün malvarlığından ödüyor.
Verginin konusu: üzerinden vergi alınması
öngörülen iktisadi unsurlar. Yasama organının üzerinden
vergi alınmasını kararlaştırdığı her şey. Bizde gelir,
servet ve harcama üzerinden vergi alınır. Belirli
durumlarda yani hukuki olaylarda da vergi alınıyor.
Hukuki muamelelerde işlem kağıda döküldüğü anda vergi
söz konusudur. Vergi hukukunda bir zaman aşımı durumu
var.
Vergi matrahı: iki yöntem vardır. Ad valorem ve
spesifik matrah.
Vergi muafiyeti: bir vergi yükümlüsü tarafından
belirlenen kişice vergi doğuran olay meydana gelmiş
olmakla birlikte yasadaki açıklık gereği vergi dışı
tutulmasıdır.
Vergi istisnası: verginin konusu açıkça vergi
dışı bırakılıyorsa. Emeklilerin emekli sandığından
aldığı maaşın vergi dışı olması gibi. Burada bir vergi
istisnası söz konusudur. Eğer evi varda emekli ev için
vergi vermeye devam edecektir. Sadece maaş vergi dışı
bırakılıyor.
Kişi muaf tutuluyorsa vergi muafiyeti
Konusu vergi dışıysa vergi istisnası.
Diplomatlarda karşılık prensibine dayalı bir muafiyet
söz konusudur. Muafiyet ve istisnalar geçici ve sürekli
olabilir. Veraset ve intikal vericileri 1999 yılı
itibariyle 9 milyar üstü ve 1. dereceden akrabalarda
vergili altı ise vergi dışı bırakılmıştır. |
