|
|
»
Finansal Muhasebe Konu Özetleri
»
VUK 232 Maddesinin Açıklaması
Katma Değer
Vergisi Kanunu'nun vergilendirmeye ilişkin hükümlerinin
1.1.1985 tarihinden itibaren yürürlüğe girmesiyle
birlikte vergilendirme ile ilgili belgeler konusu bir
kez daha gündeme geldi. Katma Değer Vergisi'nin (KDV)
indirim mekanizmasıyla işleyen bir vergi oluşu yanında
giderek yaygınlaşan ücretlilere vergi iadesi konusu ve
Vergi idaresinin artan yaygın ve yoğun denetimleri,
alınması ve verilmesi zorunlu olan belgelerin
ilgililerce daha iyi bilinmesini gerektirmektedir
Konunun bu şekilde bir kez daha gündeme gelmesi
nedeniyle yazımızda, önce vergi mevzuatımız gereği hangi
hallerde hangi belgelerin düzenlenip verilmesi ve
alınması gerektiği belirtilecek daha sonra bu belgelerde
KDV'nin nasıl gösterileceği hususu açıklanacaktır.
1 — BÜTÜN MUAMELELERDE BELGE DÜZENLENMESİ GEREKLİ Mİ?
Bilindiği gibi vergi mevzuatımız açısından belge,
mükelleflerin işletme dahilinde ya da üçüncü kişilerle
yapmış oldukları muamelelerin tevsik aracıdır.
V.U.K.’nun 227. maddesinde, «Bu kanunda aksine hüküm
olmadıkça bu kanuna göre tutulan ve üçüncü şahıslarla
olan münasebet ve muamelelere ait olan kayıtların
tevsiki mecburidir.» denilmiştir. Aynı maddenin ikinci
bendinde, defter tutmak mecburiyetinde olmayan
mükelleflerin de vergi matrahlarının tespiti ile ilgili
—götürü usulde tespit edilen giderler hariç—
giderlerinin tevsiki zorunlu kılınmıştır.
Yukarıda belirtilen tevsik zorunluluğunun istisnası
olarak bir düzenleme yine V.U.K.’nda (md: 228) yer
almıştır. Buna göre; gerçek miktarları üzerinden kayda
geçirilmesi ve miktarlarının işin genişliğine ve
mahiyetine uygun bulunması şartıyla örf ve teamüle göre
bir vesikaya istinat ettirilmesi zorunlu olmayan
müteferrik giderler, vesika teminine imkan olmayan
giderler ve vergi kanunlarına göre götürü olarak tespit
edilen giderlerin tevsiki için belge aranmayacaktır.
Belirtilen bu istisnai haller dışında vergi ile ilgili
muameleler, muamelenin mahiyetine göre düzenlenecek bir
belge ile tevsik edilmek zorundadır.
II — DÜZENLENMESİ GEREKEN BELGELER, NELERDİR?
V.U.K.’nun 229242. maddelerinde vergilendirme ile
ilgili muamelelerin tevsiki için, muamelelerin
mahiyetine göre düzenlenmesi gereken belgelerin neler
olduğu belirlenmiştir.
Aşağıda bu belgelerden KDV ile ilgili olarak sırasıyla
fatura, perakende satış vesikaları, gider pusulası,
müstahsil makbuzu ve serbest meslek makbuzunun kimler
tarafından ve hangi hallerde hangisinin düzenleneceği ve
karşı tarafça alınacağı hususları açıklanacaktır.
A) FATURA:
1 — Hangi Hallerde Fatura Verilmesi Zorunludur?
Fatura, satılan emtia veya yapılan iş karşılığında
müşterinin borçlandığı tutarı gösteren bir vesikadır.
Faturanın şekil ve nizamına ilişkin ayrıntılı hususlar
V.U.K.'nun 230 ve 231. maddelerinde düzenlenmiştir.
Faturayı kimlerin vermesi ve hangi durumda karşı tarafça
istenip alınması konusuna gelince;
a) Birinci ve ikinci sınıf tüccarlarla defter tutmak
zorunda olan çiftçiler;
i — Birinci ve ikinci sınıf tüccarlara,
ü — Serbest meslek erbabına,
m — Kazançları götürü usulde tespit olunan tüccarlara,
iv — Defter tutmak mecburiyetinde olan çiftçilere,
v — Vergiden muaf esnafa,
sattıkları emtia ve yaptıkları işler için fatura vermek
ve bu sayılanlar da almak zorundadır. (VUK. 232)
b) Yine birinci ve ikinci sınıf tüccarlarla, defter
tutmak zorunda olan çiftçiler, yukarıda (a) bölümünde
beş bent halinde sayılanlar dışında kalanlara sattıkları
emtia veya onlara yaptıkları iş "bedelinin on bin lirayı
geçmesi veya bedeli on bin liradan az olsa dahi malı
satın alanın ya da işi yaptıranın istemesi halinde
fatura vermek zorundadırlar.
Mükelleflerde, bin liranın altındaki satışlara fatura
verilmeyeceği ancak perakende satış vesikası
verilebileceği şeklinde yanlış bir kanı mevcuttur. Bu
konuda zaman zaman şikayetler de gelmektedir. Sanıyoruz
bu yanlışlık, ücretlilere vergi iadesi hakkında kanuna
göre iadeye konu olacak faturaların en az 'bin lira
tutarında olması gerekliliğinden kaynaklanmaktadır.
Anılan kanundaki bu hükmün, V.U.K.'ndaki fatura
verilmesi ve alınmasına ilişkin hükümlerle bir ilgisi
bulunmamaktadır.
özetle, yukarıda (a) grubunda yer alanlara her
halükarda; (b) grubunda sayılanlara ise bunların
istemeleri halinde yine her halükarda fakat istememeleri
durumunda mal veya hizmet bedelinin on bin lirayı
geçmesi halinde fatura verilmesi zorunludur. Buna göre
(b) grubundakilerin istememeleri halinde sadece on bin
liranın altındaki satış veya hizmet bedelleri için
perakende satış vesikası düzenlenebilir.
2 — Fatura Konusunda Maliye ve Gümrük Bakanlığınca
Yapılan Düzenlemeler:
V.U.K’nın mükerrer 257. maddesiyle, Maliye
Bakanlığı, tutulması ve düzenlenmesi zorunlu olan defter
ve belgelerle, uygun gördüğü taktirde ek olarak
tutulacak defter ve düzenlenecek belgelerin mahiyet,
şekil ve ihtiva edeceği bilgileri belirlemeye ve
bunlarda değişiklik yapmaya; bunlar için tasdik,
muhafaza ve ibraz mecburiyeti koymaya ve kaldırmaya,
bedeli mukabilinde basıp dağıtmaya veya üçüncü şahıslara
bastırıp dağıttırmaya, bunların kayıtlarım tutmaya ve
makinalı kasa kullandırmaya yetkili kılınmıştır.
Kanun'un verdiği yetkiye dayanılarak yapılan
düzenlemeler Bakanlık tarafından yayınlanan tebliğlerde
açıklanmıştır. Bu düzenlemelerden fatura ile ilgili
olanları aşağıda belirtilmiştir.
a) Sadece tüketiciye yapılan ve bedeli on bin lirayı
aşmayan satışlar için düzenlenen faturanın, tarih
taşıması kaydıyla satılan malın nevi, miktarı ve
tutarına ait bilgileri ihtiva etmesi yeterli
görülmüştür. (Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği Sıra No:
141)
b) Tütün, sigara, kibrit, pul, milli piyango bileti,
alkollü içki ve alkolsüz meşrubatın perakende satışım
yapanlar ile gazete ve ekmek bayilerinin satışım
yaptıkları bu cinsten emtiayı satın aldıkları günde elde
mevcut alış vesikalarına dayanılarak alış bedeli
üzerinden giriş, aynı miktar emtiayı aynı tarihte
düzenleyecekleri faturalara dayanarak satış bedeli
üzerinden çıkış kaydetmeleri gerekmektedir. (V.U.K.G.T.
Sıra No: 143)
c) Fırın işletmeleri toptan satışları için satış bedeli
üzerinden fatura düzenleyecekler ancak perakende
satışlarını, imale sevk edilen un miktarından hareketle
hesaplanacak üretim miktarını dikkate almak suretiyle
düzenleyecekleri fatura ile tevsik edeceklerdir. (V.U.K.G.T.
Sıra No: 143)
d) Kahvehaneler ve çay ocaklarında, garsonlara marka
verilmesi suretiyle satış yapılması halinde, garsonlara
verilen her parti marka için fatura düzenlenmesi
gerekmektedir. (V.Ü.K.G.T. Sıra No: 143)
Yukarıda belirtilen (b), (c) ve (d) durumlarında
açıklandığı şekilde fatura düzenlenmemesi halinde bu
satışlar için perakende satış vesikası (V.Ü.K. Md: 233)
düzenlenmesi zorunludur.
e) 1.1.1985'den itibaren kullanılacak faturaların
Noterlere tasdik ettirilmesi gerekmektedir. Tasdik
zamanı için bir süre sözkonusu değildir. Tasdik işlemi
fatura kullanılmadan önce yaptırılabilecektir. (V.Ü.K.G.T.
Sıra No: 159)
B) PERAKENDE SATIŞ VESİKALARI:
Birinci ve ikinci sınıf tüccarlarla, defter tutmak
mecburiyetinde olan çiftçilerin fatura vermek
mecburiyetinde olmadıkları satışları veya yaptıkları
işlerin bedelleri, V.U.K.'nun 233. maddesinde belirtilen
perakende satış vesikaları ile tevsik edilebilir. Bu
vesikaların türleri ve sahip olmaları gereken
özellikleri aşağıda açıklanmıştır.
1 — Perakende Satış Fişleri:
Bu fişler kopyalı ya da dip koçanlı olmak üzere iki
nüsha olarak düzenlenip bir nüshası müşteriye verilecek
diğer nüshası ise satıcı tarafından saklanacaktır.
Fişlerin seri ve sıra numaralı olarak düzenlenmesi
zorunludur ancak fiş üzerinde satılan malın cins ve
miktarının gösterilmesi zorunlu değildir. Fiş üzerinde
satış bedelinin gösterilmesi yeterlidir.
önceki bölümde açıklanan esaslar dahilinde fatura
düzenlemek şartıyla, tütün, sigara, kibrit, pul, milli
piyango bileti, alkollü ve alkol. süz meşrubatın
perakende satışım yapanlar ile perakende satış yapan
fırın işletmeleri ve kahvehane ve çay ocakları
işletenler bu tür satışları için ayrıca perakende satış
fişi düzenlemeyeceklerdir.
2 — Makinalı Kasaların Kayıt Ruloları:
Mükellef, elektronik ya da mekanik yapıya sahip
yazar kasaların ruloları ile de perakende satışlarım
tevsik edebilirler. Bu makinaların asgari şu özelliklere
sahip bulunması gerekir.
1 — Yapılan işlemleri hafızasına ve rulolara kaydetme,
2 — Müşteri ve kati yekun sıra numaralarım teselsül
ettirme,
3 — Müşteri fişi (kuponu) verme.
Yukarıdaki özellikleri taşımayan makinaları kullanan
mükellefler, perakende satışlarım tevsik etmek için
ayrıca perakende satış fişi düzenlemek zorundadırlar.
3 — Giriş ve Yolcu Taşıma Biletleri:
Biletle girilen yerleri işletenlerle tarifeli yolcu
taşıma işlerini yapanlar bu işlerinden elde ettikleri
hasılatı, seri ve sıra numaralı olarak düzenleyecekleri
biletle tevsik edebilirler. Bu biletler kopyalı ya da
dip koçanlı iki nüsha olarak tanzim edilir ve bir
nüshası müşteriye verilir.
Yukarıda belirtilen perakende satış vesikalarına ek
olarak Maliye ve Gümrük Bakanlığı tarafından bastırılıp
mükelleflere verilen perakende satış vesikaları da
perakende satışların tevsikinde kullanılabilecektir.
C) SERBEST MESLEK MAKBUZLARI :
Serbest meslek erbabı tarafından her türlü
tahsilatları için iki nüsha olarak düzenlenir ve bir
nüshası müşteriye verilir. Müşteriler bu makbuzu
istemek, ve almak mecburiyetindedir. Bu makbuzların
içermesi gereken bilgiler V.U.K.’nun 237. maddesinde
belirtilmiştir.
D) GİDER PUSULASI:
Birinci ve ikinci sınıf tüccarlarla defter tutmak
mecburiyetinde olan serbest meslek erbabı ve çiftçiler,
1 — Kazançları götürü usulde tespit olunan tüccara,
2 — Kazançları götürü usulde tespit olunan serbest
meslek erbabına,
3 — Vergiden muaf esnafa,
yaptırdıkları işler ve onlardan satın aldıkları emtia
için en az iki nüsha gider pusulası düzenleyecekler ve
imzalatıp bir nüshasını işi yapan veya malı satana
vereceklerdir. Gider pusulasında bulunması gereken
bilgiler V.U.K.’nun 234. maddesinde belirtmiştir.
E) MÜSTAHSİL MAKBUZU:
Birinci ve ikinci sınıf tüccarlar ile defter tutmak
mecburiyetinde olan çiftçiler,
1 — Götürü gider usulüne tabi çiftçilerden,
2 — Vergiden muaf çiftçilerden,
satın aldıkları mallar nedeniyle iki nüsha müstahsil
makbuzu düzenleyecekler ve imzalatıp bir nüshasını malı
satana vereceklerdir. Bu makbuzlarda bulunması gereken
bilgiler V.Ü.K’nun 235. maddesinde belirtilmiştir.
III — KDV'NİN BELGELERDE GÖSTERİLMESİ :
A) FATURALARDA:
Mükellefler, KDV'ne tabi satış ve hizmetleri için
düzenleyecekleri faturalarda KDV'ni satış bedelinden
ayrı olarak göstereceklerdir. Do^al olarak telafi edici
vergilendirme usulüne tabi olanlar KDV bakımından
mükellef sayılmadıkları için bunlar tarafından
düzenlenecek belgelerde KDV gösterilmesi sözkonusu
olmayacaktır.
Bilindiği gibi KDV Kanunu'nun matrahla ilgili 20/4.
maddesinde, «Belli bir tarifeye göre fiyatı tespit
edilen işler ile bedelin biletle tahsil edildiği
hallerde tarife ve bilet bedeli KDV dahil olarak tespit
olunur ve vergi müşteriye ayrıca intikal ettirilmez»
hükmü yer almıştır. Kanunun bu hükmü uyarınca
mükellefler işyerlerine asacakları fiyat listelerinde
fiyatlarını «KDV dahil» tek bir tutar olarak
gösterebilecekler ve müşteriden vergi dahil olarak
önceden tespit ettikleri fiyatlar üzerinden ayrıca KDV
tahsil etmeyeceklerdir. Ancak fatura düzenlemeleri
halinde vergili satış bedeline iç yüzde oranı (=1/11
veya 10/110) uygulamak suretiyle bedele dahil KDV’ni
ayıracaklar ve bu şekilde hesapladıkları KDV'ni
düzenleyecekleri faturalarda ayrıca göstereceklerdir.
B) PERAKENDE SATIŞ VESİKALARINDA :
Mükellefler, düzenleyecekleri perakende satış
fişlerinde hesapladıkları KDV'ni satış bedelinden ayrı
olarak gösterebilecekleri gibi 9 Seri no.lu Katma Değer
Vergisi Genel Tebliğinde yapılan açıklama uyarınca, bu
fişlerde KDV'nin ayrıca gösterilmesi zorunlu olmayıp
vergili bedel tek bir tutar halinde ifade
edilebilecektir.
KDV Kanunu'nun 20/4. maddesi uyarınca, bedelin biletle
tahsil edildiği hallerde, bilet bedeli KDV dahil olarak
tespit edilecek ve vergi müşteriye ayrıca intikal
ettirilmeyecek ancak bilet üzerinde, bedele KDV' nın
dahil olduğu belirtilecektir.
C) SERBEST MESLEK MAKBUZLARINDA :
Serbest meslek makbuzlarında KDV’nin hesaplanıp
bedelden ayrı olarak gösterilmesi gerekmektedir.
D) GİDER PUSULASINDA:
Gider pusulası üzerinde KDV yer almayacaktır. Çünkü
KDV Kanununun 17/4a. maddesi gereği vergiden muaf
esnafın teslim ve hizmetleri vergiden istisna
edilmiştir.
Diğer taraftan götürü ticaret ve serbest meslek erbabı,
KDV bakımından da götürü olarak vergilendirildikleri
için bunlardan alınan emtia ve yaptırılan hizmetler için
KDV ödenmesi sözkonusu değildir.
E) MÜSTAHSİL MAKBUZLARINDA:
Müstahsil makbuzları üzerinde de KDV yer
almayacaktır. Çünkü KDV Kanunu'nun 17/4b. maddesi
uyarınca vergiden muaf çiftçilerin teslim ve hizmetleri
vergiden istisna edilmiştir. Götürü gider esasındaki
çiftçiler ise KDV bakımından götürü usulde
vergilendirildikleri için bunların teslim ve hizmetleri
sırasında da ayrıca KDV ödenmesi söz konusu
olmayacaktır. |
|
