|
|
Maliyet Muhasebesi Konu Özetleri
Maliyet Muhasebesi Yöntem ve Tek Düzen Hesap Planı
GİRİŞ
Maliye Bakanlığı tarafından 26.12.1992 tarihinde yayınlanması ve
01.01.1994 tarihinden itibaren kullanımına zorunlu olarak
başlanmasına rağmen; Tekdüzen Hesap Planı hakkındaki tartışmalar
hala sürmektedir. Bu konudaki tartışmaların büyük bir kısmı da
Tekdüzen Hesap Planı'nın maliyet muhasebesine ilişkin bölümleri
üzerinde yoğunlaşmaktadır.
Tekdüzen Hesap Planı'nda fiili veya önceden belirlenen maliyet
yöntemleri olarak bilinen herhangi bir maliyet yöntemi benimsenmemiş
olup, bu konuda kullanıcıya geniş bir esneklik tanınmıştır.
Bu çalışmada; Tekdüzen Hesap Planı'nın, standart maliyet yöntemine
göre uygulanabilir olup olmadığının incelenmesi, varsa eksiklik,
aksaklık ve yanlışlıkların ortaya çıkarılması ve giderilmesine
yönelik bir öneri getirilmesi amaçlanmıştır.
1. STANDART MALİYET YÖNTEMİNİN TANIMI VE AMAÇLARI
Standart maliyetlerde belirli koşulların gerçekleşmesi durumunda
maliyetlerin ne olması gerekeceği araştırılır(1). Buna göre, geçmiş
tecrübeleri ve bu arada denetlenmiş deneyleri kullanan ve bilimsel
incelemelere dayanılarak önceden saptanan maliyetler standart
maliyetler olarak tanımlanır. Standart maliyetler geleceğe dönük
olması nedeniyle fiili maliyetlerden; "olması beklenen" değil,
"olması gereken" maliyetlere işaret ettiği için tahmini
maliyetlerden ayrılır(2).
Standart maliyetlerin amaçlarını ise şöyle sıralayabiliriz(3):
- İşletme faaliyetlerini geliştirmek ve yeterliliğini ölçmek,
- Üretim giderlerini kontrol altında tutmak ve düşürmek,
- Maliyet sapması işlemlerini basitleştirmek,
- Gerçek ve standart maliyet arasındaki farklara dikkati çekerek
işletmede maliyet bilincini yaratmak,
- Üretimin arttırılması işleminde tasarruf sağlamak,
- Mal ve hizmetlerin satış fiyatlarını saptamak,
- Performans değerlemesini yapmak,
Yöneticilerin işletmeye uygun bütçe ve faaliyet planları
hazırlamasını zorunlu kılmak.
2. TEKDÜZEN HESAP PLANI'NDA STANDART MALİYET
YÖNTEMİNE İLİŞKİN HESAPLAR
Standart maliyet yönteminin amaçlarına hizmet eden bir kayıt
düzeninin oluşturulabilmesi için Tekdüzen Hesap Planı'nda 7/A
seçeneği olarak sunulan hesaplar yeterlidir. 7/A seçeneğinde yer
alan hesap grupları şöyledir(4):
70 Maliyet Muhasebesi Bağlantı Hesapları
71 Direkt İlk madde ve Malzeme Giderleri
72 Direkt İşçilik Giderleri
73 Genel Üretim Giderleri
74 Hizmet Üretim Maliyeti
75 Araştırma ve Geliştirme Giderleri
76 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri
77 Genel Yönetim Giderleri
78 Finansman Giderleri
Yukarıda sıralanan her bir hesap grubu ise kendi içerisinde gider
hesapları, gider yansıtma hesapları ve fark hesapları şeklinde üçlü
bir ayırıma tabi tutulmuştur. Buna göre standart maliyet yönteminin
kullanılması halinde, önceden belirlenen giderler yansıtma
hesaplarında; gerçekleşen giderler gider hesaplarında ve önceden
belirlenen giderler ile gerçek giderler arasındaki farklar ise fark
hesaplarında izlenecektir.
3. UYGULAMA
Bilim San. ve Tic. A.Ş. (b) mamulünün üretim ve satışı ile
uğraşmaktadır. İşletmenin üretim kapasitesi 6.000 adet 1 yıl ya da
492.000 DİS (5) /yıl olup, kapasitenin ancak % 50'si
kullanılabilmektedir.
3.1. Birim Maliyet Standartları
Dolaysız madde 500 adet x 12.000.-TL = 6.000.000.-TL/Adet
Dolaysız işçilik 82 DİS x 26.000.-TL = 2.132.000.-TL/Adet
G.Ü.G.(6) 82 DİS x 16.500.-TL = 1.353.000.-TL/Adet
(b) mamulü birim standart maliyeti 9.485.000.-TL/Adet
Genel üretim giderlerinin bütçelenmiş yıllık tutarı 4.059.000.000
liradır.
3.2. Faaliyetlerin Gerçekleşmesi ve Standart Maliyetlerin
Belirlenmesi
Ocak 1994 döneminde 300 adet (b) mamulü üretilmiş ve bunlardan 250
adeti birim fiyatı 15.000.000 liradan açık hesap yoluyla
satılmıştır. Bu durumda öncelikle üretimin standart maliyeti ve
sonrasında satış tutan aşağıdaki gibi kayıt edilmelidir:
|
|
